C# haqida

Халифалик ҳақида

xzafar — Mon, 08 Nov 2010 21:00:54 GMT

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан кейин халифаликни биринчи навбатда барча умматдан афзалликлари ва муқаддамликлари учун Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳуни исбот қиламиз.
Шарҳ: Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламдан кейин халифаликка энг ҳақдор киши Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳу бўлганлар. Чунки, у киши Ислом уммати ичида энг афзал ва энг муқаддам бўлганлар.
Халифалик–Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламдан ноиб бўлиб, дин ишларини, диний илмларни тарқатиш, Ислом арконларини қоим қилиш, жиҳод олиб бориш, унга тегишли: лашкар тайёрлаш, жангчиларга маош бериш, тушган ўлжани бўлиб бериш каби ишларни, ҳозирлик ишларини, ҳадд-шаърий жазоларни-қоим қилиш, зулмларни кўтариш, амри маъруф, наҳий мункарни йўлга қўйиш каби давлат ишларидаги умумий раҳбарликдир. («Изолатул Хафо» 1-2).

ХАЛИФАЛИК СОБИТ БЎЛИШИ ЙЎЛЛАРИ

Халифалик тўрт йўл билан собит бўлади:
1-Мусулмонларга фикри ва насиҳати ўтадиган, аҳли ҳилл ва ақд бўлган уламолар, бошлиқлар ва аскар бошиларнинг байъати билан собит бўлади. Абу Бакр розияллоҳу анҳунинг халифаликлари шу йўл билан собит бўлган.
2-Халифа одамларга васият қилиб ўз ўрнига бўладиган одамни тавсия қилиши. Ҳазрати Умар розияллоҳу анҳунинг халифаликлари шу йўл билан собит бўлган.
3-Халифа сайлаш учун шўро мажлиси тузиш. Ҳазрати Усмон ва ҳазрати Али розияллоҳу анҳуларнинг халифаликлари шу йўл билан собит бўлган.
4-Халифалик шартларига эга одамнинг одамларга бошлиқ бўлиб олиши билан. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам халифаларидан кейинги халифалар шу йўл билан бўлган. («Хужжатуллоҳи Болиға» 2-738).

АБУ БАКР СИДДИҚ РОЗИЯЛЛОҲУ АНҲУНИНГ ХАЛИФАЛИКЛАРИ ШАЪРИЙ ДАЛИЛ БИЛАН БЎЛГАНМИ ЁКИ САЙЛОВ БИЛАНМИ?

Бу саволга аҳли сунна ва жамоа учта жавоб берган:
1-Ҳасан ал-Басрий ва муҳаддислардан бир жамоаси, мазкур халифалик махфий далил ва ишора билан собит бўлган, дейдилар. Баъзилари, ошкора далил билан собит бўлган, деганлар.
2-Аҳли ҳадисдан бир жамоаси ва Ашъарийлар, мазкур халифалик, сайлов йўли билан собит бўлган, дейдилар.(Мўътазилийлар ҳам шу фикрдалар).
3-Кўпчилик эса, бу халифалик аввало далил билан, кейин сайлов йўли билан собит бўлган. Мусулмонларнинг Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳуни халифаликка сайлашлари, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг баъзида очиқ, баъзида ишора билан қилган далолатлари асосида бўлган, дейдилар.

Далил:
1-Бухорий Жубайр ибн Мутъамдан ривоят қилган ҳадисда қуйидагилар айтилади: «Бир аёл Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг олдиларига келди. У зот унга бошқа фурсатда келишни амр қилдилар. Шунда аёл: «Айтингчи, агар келиб сизни топмасам нима қиламан?» деди.(Ўлимга ишора қилди).
У зот соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Агар мени топмасанг, Абу Бакрга учрайсан»-дедилар».
Яъни, Абу Бакр халифа бўлади, деганлари. Бу эса, Абу Бакрнинг халифаликларига далилдир.
2-Ҳузайфа ибн ал-Ямон ҳадиси: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Мендан кейингиларга, Абу Бакр ва Умарга иқтидо қилинглар»-дедилар. (Сунан китоблари эгалари ривоят қилганлар).
3-Оиша розияллоҳу анҳодан қилинган ривоятда у киши розияллоҳу анҳо: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам касалликлари бошланган куни олдимга кирдилар ва : «Менга Абу Бакр ва акангни чақириб бер. Абу Бакрга мактуб ёзиб берай. Аллоҳ ва мусулмонлар Абу Бакрдан бошқасига кўнмайдилар»-дедилар. (Бухорий ва Муслим ривоят қилганлар).
4-Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам Абу Бакр розияллоҳу анҳуни намозга ўтказганлари маълум ва машҳур. «Абу Бакрга айтинглар, одамларга намозга ўтсин»-деганлар. (Бухорий ва Муслим ривоят қилганлар).
5-Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам минбарларидан туриб: «Агар ер аҳлидан халил тутганимда, Абу Бакрни халил тутардим, масжидда Абу Бакрнинг туйнугидан бошқа ҳеч туйнук қолмасин», деганлар. (Бухорий ва Муслим ривоят қилганлар).
6-Аллоҳ улардан розилигини эълон қилган уммат–Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам саҳобаларининг ижмоъи. Бунда ўша вақтдаги ёки кейин келган мунофиқларнинг ихтилофи зарар қилмайди.

Абу Бакр розияллоҳу анҳу далил билан халифа бўлмаган, деган гапнинг жавоби

1–Абу Бакр розияллоҳу анҳунинг халифалиги шаръий далил билан бўлмаган, деган кимсалар қуйидаги далилларни келтирадилар.
1-Абдуллоҳ ибн Умар, Умар розияллоҳу анҳудан қуйидаги гапни ривоят қилган: «Агар ўрнимга халифа тайинласам, мендан яхши одам тайинлаган. (Яъни, Абу Бакр). Агар ўрнимга халифа тайинламасам, мендан яхши одам тайинламаган (яъни,Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам)», деганлар.
Умар розияллоҳу анҳунинг бу гапи, Расулулоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ўзларидан кейин бирор кишини, жумладан, Абу Бакрни ҳам халифа қилиб тайинламаганларига далилдир.
2-Оиша розияллоҳу анҳудан: «Агар Расулуллоҳ ўринларига халифа тайин қилганларида, кимни тайин қилар эдилар?»-деб сўралган. Бу ҳам У зот соллаллоҳу алайҳи васаллам ўзларидан кейин халифа тайин қилмаганларига далолат қилади.
Жавоб:
Умар розияллоҳу анҳунинг гапларидан мурод, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг мактуб ила ахднома ёзиб, халифа тайин қилмаганликларидир. Агар аҳднома ёзадиган бўлсалар, Абу Бакрга ёзар эдилар. Ўзмоқчи ҳам бўлганлар. Кейин ёзмаганлар. Муслим қилган ривоятда У зот соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Мусулмонлар Абу Бакрдан бошқага кўнмайдилар»-деганлар. Бу эса аҳднома ёзишдан ҳам кучлидир. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам мусулмонларни кўплаб сўз ва ишлар билан Абу Бакрнинг халифа бўлишига иршод қилганлар.
2-Сўнгра Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳуга.
Шарҳ: Яъни, сўнгра, Абу Бакрдан кейин, халифаликни Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳуга исбот қиламиз. Бу Абу Бакр розияллоҳу анҳунинг у кишига халифаликни топширишлари ва Ислом уммати мувофиқ бўлиши билан бўлган.
Умар розияллоҳу анҳунинг фазилатлари:
У кишининг фазилатлари инкор қилиб бўлмайдиган даражада машҳур ва зикр қилиб бўлмайдиган даражада кўпдир:
1-Муҳаммад ибн Ҳанафия розияллоҳу анҳудан қилинган ривоятда у киши қуйидагиларни айтганлар: «Отамдан (Али розияллоҳу анҳудан), «Эй отам, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан кейин одамларнинг энг яхшиси ким?»-деб сўрадим. У киши: «Эй ўғлим, билмайсанми?»-деди. Мен: «Йўқ»-дедим. У: «Абу Бакр»-деди. Мен: «Сўнгра ким?»-дедим. У: «Умар»-деди. Сўнгра Усмон, дейишидан қўрқдимда, «Сўнгра сизми?»-дедим. У: «Мен мусулмонлардан бириман, холос»-деди.
2-Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Мендан кейингиларга, Абу Бакр ва Умарга иқтидо қилинглар»-деганлар. (Сунан китоблари эгалари ривоят қилганлар).
3-Али розияллоҳу анҳунинг ҳазрати Умар вафотидан сўнг айтган қуйидаги гаплари: «Аллоҳга қасамки, мен ишонаманки, Аллоҳ сени икки соҳибинг билан қилгай. Чунки, мен кўп марта Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг, мен Абу Бакр ва Умар билан келдим. Мен Абу Бакр ва Умар билан кирдим. Мен Абу Бакр ва Умар билан чиқдим», деганларини эшитганман. Мен умид қиламанки, Аллоҳ сени икковлари билан қилгай», деб Умарга айтганлар. (Муслим ривоят қилган).
4-Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Эй Ибн Хаттоб, менинг жоним қўлида бўлган зот билан қасамки, сенга қачон шайтон юрган йўлингда дучор бўлиб қолса, дарҳол бошқа йўлга юриб кетган»-деганлар. (Бухорий ва Муслим ривоят қилганлар).
5-Пайғамбармиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Батаҳқиқ сиздан олдинги умматларда илҳом берилган одамлар бўлган. Агар менинг умматимда бирор киши улардан бўладиган бўлса, Умар ибн Хаттоб бўлар эди»-дедилар.
3–Сўнгра Усмон розияллоҳу анҳуга.
Шарҳ: Яъни, Умар розияллоҳу анҳудан кейин халифаликни Усмон розияллоҳу анҳуга исбот қиламиз. Имом Бухорий ўз «Саҳиҳ»ларида Умар розияллоҳу анҳунинг қатл этилиш қассаларини, шўро ишини ва Усмон розияллоҳу анҳуга байъат қилишни қандоқ бўлганини келтирган. Биз у ишнинг хулосасини зикр қиламиз:
«Умар розияллоҳу анҳу бомдод намозда яраланганидан сўнг одамлар унинг атрофида жамланиб: «Эй мўминларнинг амири васият қилинг. Ўрнингизга халифа тайин қилинг, дейишди. У: «Бу ишга анаву тўпдагилардан кўра ҳақлироқ одам йўқ»-деб, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам улардан рози бўлган ҳолларида вафот этган кишиларга ишора қилди. Али, Усмон, Зубайр, Саъд ва Абдурраҳмон ибн Авфларнинг номларини айтди.
Умар розияллоҳу анҳу вафот этиб, уни дафн этиб бўлганларидан сўнг, ҳалиги тўпдагилар жам бўлдилар. Абдурраҳмон, ишни уч кишига оширинглар, деди. Зубайр, мен ишимни Алига оширдим, деди. Талҳа, мен ишимни Усмонга оширдим, деди. Саъд, мен ишимни Абдурраҳмон ибн Авфга оширдим, деди. Абдурраҳмон Усмон билан Алига, иккингиздан ким бу ишдан воз кечса, ихтиёрни унга топширамиз, ким афзаллигини ўзига назар қилади, деди. Икки шайх жим қолдилар. Шунда Абдурраҳмон, ихтиёрни менга топширасизларми? Аллоҳга қасамки, мен афзалларингизни танлашда камчиликка йўл қўймайман, деди.Икковлари: «Хўп»-дедилар.
Сўнгра у икковларининг бирининг қўлидан ушлаб: «Сенинг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам билан қариндошлигинг бор. Қадимдан Исломда эканингни ўзинг биласан. Аллоҳ ҳаққики, агар сени амир қилсам, албатта, адолат қиласан. Агар Усмон амир этилса, уни тинглайсан ва унга итоат қиласан»-деди. Кейин бошқаси билан холий қолиб, унга ҳам шу гапларни айтди. Аҳдни олиб бўлгандан кейин: «Эй, Усмон, қўлингни кўтар, дедида, унга байъат қилди. Кейин унга Али байъат қилди. Сўнгра ҳовлида турганлар кириб байъат қилдилар. Уларнинг ичида муҳожирлар, ансорийлар, аскар бошилар ва оддий мусулмонлар бор эди.
Усмон розияллоҳу анҳунинг фазилатлари:онн.
1-Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг икки қизларига уйлангани.
2-Имом Муслим ўз «Саҳиҳи»да Оиша розияллоҳу анҳодан қилган ривоятда қуйидагилар айтилади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ўз уйларида ёнбошлаб ётган эдилар, сонлари очиқ эди. Абу Бакр изн сўради. Унга ҳалиги ҳолатларида изн бердилар. Сўнг гаплашдилар. Умарга ҳам айни муомала қилинди. Кейин Усмон изн сўради, Расулуллоҳ туриб ўтириб, кийимларини тўғрилаб олдилар. Сўнгра Усмон кирди. Гаплашиб, чиқиб кетди. У чиққандан сўнг Оиша розияллоҳу анҳу: «Абу Бакр кирувди, ўзингизни ўнгламадингиз, эътибор ҳам бермадингиз. Кейин Умар кирди унга ҳам ўзингизни ўнгламадингиз, эътибор ҳам бермадингиз. Сўнгра Усмон кирди. Туриб ўтириб, кийимларингизни тузатдингиз»-деди. У зот соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Фаришталар ҳаё қилган одамдан, мен ҳаё қилмайманми?!»-дедилар.
3-Имом Бухорийнинг «Саҳиҳ» китобида ривоят қилинадики, «Розилик байъати» бўлган куни, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Усмонни Маккага юборган эдилар. Усмон Маккага кетганидан сўнг Розилик байъати бўлган эди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ўнг қўлларини кўрсатиб, бу Усмоннинг қўли, дедиларда, чап қўлларига уриб, бу Усмон учун», дедилар.
4–Сўнгра Али ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳуга.
Шарҳ: Яъни, Усмондан сўнг халифаликни Али розияллоҳу анҳуга исбот қиламиз. Усмон розияллоҳу анҳу ўлдирилгандан кейин одамлар Али розияллоҳу анҳуга байъат қилдилар. У киши итоати вожиб ҳиқиқий халифага айландилар. У кишининг халифаликлари пайғамбарлик халифалиги эди. Бунга Сафийнанинг ҳадиси далолат қилгандир. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Пайғамбарлик халифалиги ўттиз йилдир. Сўнгра Аллоҳ ўз мулкини хоҳлаган одамга беради»-деганлар.
Амирул мўминийн Али ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳуга халифалик Усмон розияллоҳу анҳудан кейин саҳобаларнинг байъати ила, Муовия розияллоҳу анҳу ва аҳли Шомнинг байъатисиз собит бўлгандир.
Ҳақ Али розияллоҳу анҳу биландир. Усмон розияллоҳу анҳу ўлдирилганларидан кейин Усмон розияллоҳу анҳу ва Мадинадаги катта саҳобийларга, жумладан, Али, Толҳа, Зубайр розияллоҳу анҳуларга қарши ёлғон ва уйдурмалар кўпайди. Узоқда бўлган Шом аҳллари ичидаги ҳавойи нафсига берилганлар, турли мақсадлиларнинг кўнгилларида шубҳа кучайди. Али розияллоҳу анҳунинг аскари ичида Усмон розияллоҳу анҳуни ўлдирган туғёнкор хорижийлар бор эди. Уларнинг тайинли равишда билиб бўлмасди. Баъзиларини қабилалари ҳимоя қиларди. Баъзиларининг айбига ҳужжат далил собит бўлмаган эди. Баъзиларининг қалбида мунофиқлик бўлиб, у нифоқ тўлалигича зоҳир бўлмаган эди.
Толҳа ва Зубайр розияллоҳу анҳулар мадомики мазлум шаҳиднинг ўчи олинмаса, аҳли фасод ва адоват жазоланмаса уларга Аллоҳнинг ғазаби ва иқоби тушишидан қўрқдилар.
Бас, Али, Толҳа ва Зубайрларнинг ихтиёридан ташқари Жамал (Туя) уруши бўлиб ўтди. Бу урушни аҳли фасодлар, юқорида зикр қилинган зотларнинг ихтиёрисиз қўзғадилар. Сўнгра Сиффийн уруши бўлиб ўтди. Шунингдек, Али ва Муовия розияллоҳу анҳунинг ўртасида бўлгани бўлиб ўтди.
Биз уларнинг ҳаммалари ҳақида яхшилик билан: «Эй Роббимиз, бизни ва биздан олдин иймон билан ўтган биродарларимизни мағфират қилгин. Бизнинг қалбимизда иймон келтирганларга ҳиқд қолдирмагин. Эй Роббимиз, албатта сен шафқатли ва раҳимдил зотсан», (Хашр сураси, 10) деймиз.
Аллоҳ таоло бизнинг қўлларимизни ўз вақтида бўлиб ўтган фитнада асраган. Бас, биз Аллоҳдан тилларимизни ҳам мазкур фитнадан сақлашини сўраймиз.
Али розияллоҳу анҳунинг фазилатлари:ли ибн Аб1-Имом Бухорий ва Имом Муслимлар ўз «Саҳиҳ»ларида Саъд ибн Абу Ваққос розияллоҳу анҳудан ривоят қилган ҳадисда қуйидагилар айтилади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Алига: «Сен менинг учун худди Мусо учун Ҳорундексан. Илло мендан кейин набий йўқдир»-деганлар.
2- Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам Хайбар (уруши) куни: «Мен, албатта, эртага байроқни бир одамга бераманки, унга Аллоҳ ва Унинг Расули муҳаббат қилади. У ҳам Аллоҳга ва Унинг Расулига муҳаббат қилади», дедилар. Бас, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам байроқни Али розияллоҳу анҳуга бердилар. Аллоҳ фатҳу нусрат берди. (Бухорий ва Муслим ривоят қилганлар).
3-Аллоҳ таоло: «Бас сен: «Келинглар болаларимизни ва болаларингизни, аёлларимизни ва аёлларингизни, ўзимизни ва ўзингизни чақирамиз...» (Ол-и Имрон сураси, 61) оятини нозил қилганда одамлар «болалар»дан мурод ҳақиқий болалар, деб гумон қилдилар. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам бу нотўғри гумонни даф қилиб, Али, Фотима, Ҳасан ва Ҳусайнларни чақирдилар ва: «Эй бор Худоё, мана шулар менинг аҳлимдир»-дедилар. Яъни, аҳлдан мурод фақат сулбдан бўлган аёл, ўғил ва қизларгина эмас, балки, сулбимдан бўлган аёл, ўғил ва қизлар аҳлим бўлганидек, мана шулар ҳам менинг аҳлимдир», деганлари.

ТЎРТ ХАЛИФАНИНГ ҲАР БИРИНИНГ ХАЛИФАЛИК МУДДАТЛАРИ

1-Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳунинг халифалик муддатлари икки йилу уч ой.
2-Умар розияллоҳу анҳунинг халифалик муддатлари ўн ярим йил.
3-Усмон розияллоҳу анҳунинг халифалик муддатлари ўн икки йил.
4-Али розияллоҳу анҳунинг халифалик муддатлари тўрт йилу тўққиз ой.
Ҳасан розияллоҳу анҳунинг халифалик муддатлари олти ой.
Мусулмон подшоҳларнинг биринчиси Муовия розияллоҳу анҳу. У киши мусулмон подшоҳларнинг энг яхшиси. Лекин у Ҳасан розияллоҳу анҳу унга халифаликни топширгандан сўнггина ҳақиқий халифа бўлган. Ҳасан розияллоҳу анҳуга отасининг ўлимидан кейин аҳли Ироқ байъат қилган эди. Сўнгра олти ойдан кейин у киши ишни Муовия розияллоҳу анҳуга топширдилар. Шу билан Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг Ҳасан розияллоҳу анҳу ҳақларида: «Албатта, менинг бу фарзандим саййиддир. Аллоҳ унинг сабабидан мусулмонларнинг икки катта гуруҳи орасини ислоҳ қилади», деган гаплари ростлиги зоҳир бўлди. (Бухорий ва Муслим ривоят қилганлар).
«Улар рошид халифалар ва ҳидоятли имомлардир».
Шарҳ: Яъни, мазкур тўртовлари: Абу Бакр, Умар, Усмон ва Али розияллоҳу анҳулар рошид халифалар ва ҳидоятли имомлар бўлиб, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам уларга ишорат қилганлар ва одамларни уларга итоат қилишга ва суннатларини тутишга амр қилганлар.

Далил:
1-Ал-Ирбоз ибн Сория розияллоҳу анҳудан ривоят қилинадики: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бизларга балоғатли бир ваъз қилдилар, унинг сабабидан кўзлардан ёшлар тўкилди, қалбларни титроқ босди. Бас бир одам: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу худди видолашувчининг мавъизасига ўхшайди. Бизга нимани топширасиз?!»- деди. У зот соллаллоҳу алайҳи васаллам : «Сизларга, қулоқ осиш ва итоатни васият қиламан. Чунки, сизлардан ким мендан кейин яшаса, кўп ихтилофларни кўради. Сизлар учун менинг суннатимни ва ва мендан кейинги рошид, ҳидоятли халифаларнинг суннатини ушлаш лозимдир. Ўша нарсани маҳкам тутинглар, тиш билан тишлаб тутинглар. Янги чиқариладиган ишлардан ҳазир бўлинглар. Чунки, ҳар бир бидъат залолатдир»-дедилар.
Рошид халифаларнинг фазл бўйича тартиби халифаликлари тартиби бўйичадир. Абу Бакр ва Умар розияллоҳу анҳумоларнинг бошқалардан алоҳида афзалликлари бор. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам бизга рошид халифалар суннатига эргашишни амр қилдилар. Аммо, иқтидо қилишга келганда фақат Абу Бакр ва Умар розияллоҳу анҳумоларга иқтидо қилишни буюриб: «Мендан кейингиларга, Абу Бакр ва Умарга иқтидо қилинглар, дедилар. (аввал ўтди). Албатта суннатларига эргашиш билан иқтидо қилиш орасида фарқ бор. Абу Бакр ва Умар розияллоҳу анҳумоларнинг ҳоли Усмон ва Али розияллоҳу анҳумоларнинг ҳолидан юқоридир.
Аҳли суннатнинг мазҳаби Усмон розияллоҳу анҳуни Али розияллоҳу анҳуга тақдим қилишдир. Абдурраҳмон ибн Авф розияллоҳу анҳу Али розияллоҳу анҳуга: «Мен одамларнинг қилмишига назар солсам, уларни Усмонга бировни алмашмасликларини кўрдим»-деган.
Айюб ас-Сухтиёний: «Ким Усмонни Алидан муқаддам кўрмаса, батаҳқиқ муҳожир ва ансорийларнинг ҳақоратлаган бўлади»-деган.
Имом Бухорий ва имом Муслимларнинг «Саҳиҳ»ларида Ибн Умардан: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам тирик вақтларида «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламдан кейин у кишининг умматидан энг афзали Абу Бакр, кейин Умар, кейин Усмон»дер эдик»-деган гап ривоят қилинган. (Бухорий, Муслим ва Абу Довуд ривоят қилганлар).

Сабр, авф ва озорга чидаш

xzafar — Mon, 08 Nov 2010 20:59:05 GMT

Сабр сўзининг маъноларидан бири танглик ила ўзини тутиб туришдир.
Сабрнинг истилоҳий маъноси ҳақида уламо аҳли бир-бирини тўлдирувчи бир неча таърифларни айтганлар:
Роғиб: «Сабр нафсни ақл ва шариат тақозо қилганидек тутиб туришдир ёки иккиси тақозо қилган нарсадан тутиб туришдир», деган.
Муновий: «Сабр ҳиссий ва ақлий оғирлик ва аламларга чидашдир», деган.
Сабрнинг таърифида айтилган гаплардан:
— Сабр нафсни қайғу ва аччиқланишдан, тилни шикоятдан ва аъзоларни ташвишдан тутиб туришдир.
— Сабр нафснинг фозил ахлоқларидан бири бўлиб, қилиниши яхши ва гўзал бўлмаган нарсалардан сақланишдан иборатдир.
— Сабр Қуръон ва Суннат аҳкомларида собит туришдир.
— Сабр бало етганда гўзал одоб ила туришдир.
— Сабр изтироб пайтида қалбнинг собит туришидир.
Сабрнинг турлари:
Ҳилмий айтади:
«Сабр уч турлидир: Жабборнинг тоатига сабр қилиш. Жабборнинг маъсиятидан сабр қилиш. Жабборнинг имтиҳонига сабр қилиш».
Ибн Қаююм айтади:
«Сабр ўзи боғланган нарса эътиборидан уч қисмга бўлинади: Амр ва тоатларни адо этишга сабр. Наҳйи ва хилофларни қилмасликка сабр. Қазои қадарларга рози бўлишга сабр».
Ферузободий айтади:
«Сабр уч турлидир: Аллоҳга сабр. Аллоҳ билан сабр. Аллоҳ учун сабр»
Авф сўзи луғатда тарк қилиш, ўчириш ва йўқ қилиш маъноларини ифода этади.
Уламо ахди авфни қуйидагича таърифлайдилар:
Муновий: «Авф бир нарсани тановул қилишни қасд этиш ва гуноҳни ўтиб юборишдир», деган.
Кафавий: «Авф қудрати етиб туриб, зарар етказмасликдир. Ким уқубат беришга ҳақдор бўла туриб, уни тарк қилса, авф қилган бўлади», деган.
Авф билан мағфиратнинг орасидаги фарқ.
Мағфират иқобни соқит қилиб, савоб беришдан иборатдир. Бунга фақат Аллоҳ таолонинг Ўзи қодир. Мағфиратга фақат мўмин бандагина сазовор бўлади.
Авф маломат ва мазамматни соқит қилса ҳам, савобга эришишни тақозо қилмайди. Авфни банда ҳам қилиши мумкин.
Авф уқубатдан олдин ҳам, кейин ҳам бўлаверади. Мағфиратда эса, уқубат умуман бўлмайди. Авф фақат қодир бўлган шахс тарафидан бўлади.
Авф уқубатни соқит қилади. Мағфиратда эса, гуноҳ беркитилади.
Аллоҳ таоло:
«Шубҳасиз, ким сабр қилиб, кечирса, албатта, бу мардлик ишларидандир», деган (Шуро, 43).
Бу ояти каримада сабр қилишга даъват бор. Яна кечиримли бўлишга даъват бор. Яхшилар сифати бўлган ушбу сифатларга такрор-такрор даъват бежиз эмас. АБвало, бу ишларни амалга ошириш осон эмас. Қолаверса, яхши сифатларга қанча тарғиб қилинса, шунча оз.
Дунёдаги ҳолатлар бошқача бўлиши мумкин. Баъзан жиноятчи, золим ва тажовузкорларга омад кулиб боққандек кўринади. Бундай қарасангиз, пичоқлари мой устида, кунлари шод-ҳуррамликда ва айш-ишратда ўтаётгандек. Улар дунёнинг ярмига, балки ҳаммасига эга бўлсинлар, аммо беш кунлик ўткинчи дунё матоҳларининг қиммати қанча? Унга эришганлар аслида нимага эришадилар ўзи?
Аммо сабр қилганлар мардлик ишларини амалга оширган бўладилар ва унинг ажрини тўла-тўкис оладилар.
Аллоҳ таоло яна:
«Албатта, сабр қилгувчиларга ажрлари ҳисобсиз, тўлиқ берилур», деган (Зумар, 10).
Баъзи уламоларимиз, сабр қилувчиларга ажрлари берилаётганда, ҳисоблаб ўтирмасдан, улгуржи бериб юборилади, деб таъвил қилганлар.
Аллоҳ таоло яна:
«Ва сабр қилган пайтларида улардан Бизнинг амримиз ила ҳидоятга бошлайдиган пешволар чиқардик. Улар Бизнинг оятларимизга аниқ ишонардилар», деган (Сажда, 24).
Аллоҳнинг дини йўлидаги машаққат ва қийинчиликларга сабр қилган даврларда одамларнинг ичидан Аллоҳ Ўз амри ила бошқаларни ҳидоятга бошлайдиган пешволар чиқарди. Бунда кофир ва мушриклардан озор чекиб, қийин-қистовга тушиб турган мусулмонларни ҳам сабр қилишга чақириқ бор.
«Улар Бизнинг оятларимизга аниқ ишонардилар».
Ўша пешво бўлган шахслар Аллоҳнинг оятларига мустаҳкам иймони бор кишилар эдилар. Шунинг учун ҳам сабр қилдилар ва пешво бўлдилар.
Мўмин-мусулмонлар ҳам улардан ўрнак олиб, Аллоҳнинг оятларига аниқ ишонсинлар, Ислом-иймон йўлидаги қийинчилик ва азоб-уқубатларга сабр қилсинлар.
Сабр ҳам ҳар бир мўмин-мусулмон эркак-аёлга лозиму лобуд сифатдир. Бу улкан хислатсиз инсон мўмин-мусулмонлик таклифларини, буйруқларини адо эта олмайди. Инсон бошига тушган мусибатларга бардош бериши керак. Орзу қилгани олий мақомларга етиш йўлидаги ишларда сабрли бўлиши лозим. Турли синовлардан, машаққатлардан фақат сабр ила ўтилади.
Аллоҳ таоло яна:
«Ва Исмоил, Идрис ва Зул-кифлни эсла. Уларнинг ҳар бири сабр қилгувчилардандир», деган (Анбиё, 85).
Ушбу оятда эслатилган зотлардан Исмоил алайҳиссалом маълум ва машҳурдирлар. У кишининг қиссалари бошқа сураларда батафсил келган. Бу оятда у зотнинг сабр-тоқатларига алоҳида урғу берилмоқда. Исмоил алайҳиссалом ҳақиқатда юқори даражада сабр намуналарини кўрсатганлар. У киши ўсимлик ўсмайдиган саҳроларда сабр қилиб ўсганлар. Байтуллоҳни қуришда оталари Иброҳим алайҳиссаломга сабр ва матонат билан ёрдам берганлар. Ўзларини қурбонлик учун сўйиш амри келганида ҳам сабр қилганлар.
Идрис алайҳиссалом ҳақида маълумотлар оз. Марям сурасида ҳам зикрлари ўтади. Унда қавмларининг кирдикорларига сабр қилганлари ҳақида сўз кетган. Ушбу оятда эса, у кишининг сабр сифатлари ёд этилмоқда.
Зул-кифл алайҳиссалом ҳақида маълумотлар яна ҳам оз. Ҳатто баъзилар у зотни Пайғамбарлар сафига қўшмайдилар ҳам. Лекин Анбиё сурасида машҳур Пайғамбарлар билан бирга зикр этилиши у зотнинг Пайғамбарлардан бўлганини кўрсатади. Шу билан бирга, ушбу оятда у киши ҳам сабр қилгувчилар қаторига қўшилмоқдалар.
Аллоҳ таоло яна:
«Магар сабр қилганлар ва яхши амаллар қилганлар, ана ўшаларга мағфират ва катта ажр бор», деган (Ҳуд, 11).
Ушбу ояти каримада солиҳ бандаларнинг иккита сифати алоҳида таъкидланмоқда; сабр ва яхши амаллар қилиш.
Сабр доим керак. Яхшилик етганида ҳам, ёмонлик етганида ҳам, зарар-камчилик пайтида ҳам, фойда-борчилик пайтида ҳам. Йўқчиликка сабр қилиш осон. Аммо борчилиқ тўқчиликка ҳамма ҳам сабр қила олмайди. Аслида эса, банда оғир пайтда бардош билан, неъмат етганида шукр ва яхшилик билан сабр қилиши керак.
Ҳам енгил, ҳам оғир пайтларда:
«яхши амалларни қилганлар, ана ўшаларга мағфират ва катта ажр бор».
Имом Бухорий ва Имом Муслимлар ривоят қилган ҳадисда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам:
«Жоним қўлида бўлган Зот ила қасамки, Аллоҳ мўмин банда учун нимани қазо қилса, ўша унинг учун яхши бўлади. Агар унга хурсандчилик етса, шукр қилади, унга яхши бўлади. Агар унга хафачилик етса, сабр қилади, унга яхши бўлади. Бу фақат мўминлардагина бўлади», деганлар.
Аммо одамларнинг кўплари бу ҳақиқатларни тушунмайдиганлар, дин йўлига юрмаганлар Пайғамбарлик моҳиятини ҳам англай олмайдилар. Шунинг учун бу ҳақда турли нотўғри тасаввурлар қиладилар.
Аллоҳ таоло яна:
«Улар Роббилари юзини кўзлаб, сабр қиларлар», деган (Раъд, 22).
Яъни, ақл соҳиби бўлган бандалар Аллоҳнинг ризосини умид этиб, сабр қиладилар. Уларнинг сабрлари фақат Аллоҳнинг розилиги учун бўлади. Хўжакўрсинга, риё учун бўлмайди. Ўзига ўзи мақтаниб юриш учун ҳам бўлмайди.
Сабр турли хил бўлади. Энг улуғи Иймон-Ислом талабларини бажариш йўлидаги қийинчиликларга сабр қилиш. Одамларнинг ноўрин тасарруфларига сабр қилиш. Етган мусибатлар ва неъматларга сабр қилиш ва ҳоказолар.
Аллоҳ таоло яна:
«Албатта, Биз сабр этганларни қилиб юрган амалларининг энг гўзалига бериладиган ажр ила мукофотлармиз», деган (Наҳл, 96).
Яъни, ахдига вафо қилиб, қасамига риоя этиш йўлидаги машаққатларга чидаб, сабр қилган одамларни энг яхши ажрлар билан мукофотлаймиз. Энг яхши амалига тегишли ажру савобимизни умумлаштириб, ҳамма ишларига берамиз.
Аллоҳ таоло яна:
«Сабр ва намоз ила ёрдам сўранг. Ва, албатта, у нафси синиқлардан 6ошқаларга жуда катта ишдир», деган (Бақара, 45).
Биз, ёрдам сўранг, деб таржима қилган ибора араб тилида «истаъийну» деб келган. Бу сўзнинг маъноси бир ишга уриниб туриб, яна қўшимча ёрдам сўрашни англатади. Демак, мусулмон киши ҳар бир ишга астойдил уринади ва шу уриниш билан бирга, Аллоҳдан ёрдам сўрайди.
Сабр ҳам, кўпчилик хаёл қилганидек салбий маънода, яъни, нима бўлса ҳам сабр қиляпман, деб жим-ҳаракатсиз туриш эмас, балки Аллоҳнинг айтганини бажариш жараёнида дуч келадиган машаққатларни енгишдаги сабрдир.
Энг бош сабр ҳавои нафсни, роҳат-фароғатни, мансабни тарк қилиб, Аллоҳнинг айтганига юришга чидамдир.
Намоз эса, бандани Аллоҳга боғлаб турувчи нарса бўлиб, инсон намоз орқали қувват, матонат, чидам ва бардошга эришади. Пайғамбар алайҳиссалом қачон бошларига қийин иш тушса, намоз ўқишга шошилар эдилар.
Аллоҳ таоло яна:
«Эй иймон келтирганлар! Сабр ва намоз ила мадад сўранглар. Албатта, Аллоҳ сабрлилар биландир», деган (Бақара, 153).
Ислом умматига Аллоҳ таоло улкан масъулиятни - бутун дунёни илоҳий йўлга даъват этишни юклаган. Бу жуда ҳам машаққатли иш. Бундай улкан масъулиятни адо этиш учун камида шундай улкан сабр керак бўлади. Шу боис Аллоҳ ушбу оятда мўмин бандаларини сабр-тоқатга чақирмоқда.
Қуръони Каримда сабрга даъват кўп такрорланади. Чунки Аллоҳга тоатда ҳам, гуноҳдан сақланиш, йўлдаги тўсиқларни енгиш учун ҳам, заифлик келиб қолганда ҳам, ҳавои нафсни жиловлаш учун ҳам сабр керак ва ҳоказо. Ўтган уламоларимиздан бирлари сабрни умумий тарзда учга бўлганлар:
Биринчиси: Аллоҳ ҳаром қилган нарсалардан ва гуноҳлардан сақланишга сабр.
Иккинчиси: тоат ва қурбат ҳосил қилиш учун сабр.
Учинчиси: етадиган мусибат ва қийинчиликларга сабр.
Демак, мўмин-мусулмон банда мазкур қийинчиликларни енгиш учун катта микдордаги сабрга эга бўлиши керак. Аммо ҳамма нарсанинг чегараси бўлганидек, гоҳида сабр ҳам тугаши, сусайиши мумкин, бундай ҳолатда намоз ёрдамга келади. Намоз битмас-туганмас ёрдамчи, кучга куч, қувватга қувват бахш этувчи, қалбга мадад берувчи, сабрга сабр қўшувчи, сокинлик ва хотиржамлик манбаидир. У ожиз, заиф одамни қувват ва ёрдамнинг асл манбаи бўлмиш Аллоҳ таолога боғловчи воситадир.
Шу боис Аллоҳ таоло қийинчилик ва машаққатлар остонасида турган Ислом умматини сабрга ва намозга чақирмоқда. Ва ортидан:
«Албатта, Аллоҳ сабрлилар биландир», деб таъкидламоқда.
Пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссалом ҳадисларидан бирида:
«Мўминнинг иши ажойиб, Аллоҳ унга нимани қазо қилса ҳам, яхшилик бўлади. Хурсандлик етса, шукр қилади, яхши бўлади. Мусибат етса, сабр қилади, яхши бўлади», деганлар.
Аллоҳ таоло яна:
«Ва сабрлиларга башорат бер. Улар мусибат етганда, «Албатта, биз Аллоҳникимиз ва, албатта, биз Унга қайтувчимиз», дерлар», деган (Бақара, 155—156).
Демак, мусибат етганда мусулмон киши сабрли бўлиши ва Жаноби Ҳақнинг Узи ўргатган дуони қилиши керак. Бу дуо Қуръон тилида:
«Иннаа лиллаҳи ва иннаа илайҳи рожиъуун», деб талаффуз этилади. Буни айтишни қисқача «истиржоъ» дейилади. Эътибор қилинса, «истиржоъ»да улкан маъно ётибди.
«Албатта, биз Аллоҳникимиз», яъни, барчамиз, бор-будимиз Аллоҳники, ҳақиқий эга Унинг Ўзи. Нимани, қачон, қандай тасарруф қилишни Ўзи билади.
«Ва, албатта, биз Унга қайтувчимиз», яъни, эртами-кечми, барибир, Унга қайтишимиз бор. Бизга етиб турган мусибат ҳам Унинг Ўзидан. Биз сабр қилишимиз лозим ва шундай қиламиз ҳам. Шу боис истиржоъга кўп-кўп савоблар ваъда қилинган.
Имом Аҳмад ибн Ҳанбал қилган ривоятда Умму Салама онамиз дейдиларки:
«Бир куни Абу Салама Пайғамбаримиз алайҳиссаломнинг ҳузурларидан келди-да, Пайғамбар алайҳиссаломдан бир гап эшитиб, жуда хурсанд бўлдим, у киши: «Мусулмонлардан бирига мусибат етганда «истиржоъ» айтса ва сўнгра «Аллаҳумма ажирни фи мусийбати вахлуф ли хойромминҳа» (маъноси: «эй Аллоҳ, менга мусибатимда ажр бергин ва унинг ўрнига яхшироғини бергин») деса, айтгани бўлади», дедилар, деб айтди.
Буларни мен ёдлаб олдим. Абу Салама вафот этганида, «истиржоъ» айтдим ва ҳалиги дуони ўқидим. Сўнгра ўзимча, менга Абу Саламадан яхшироқ эр қайда, дедим.
Иддам чиққандан сўнг Расулуллоҳ келиб киришга изн сўрадилар. Тери ошлаб ўтирган эдим, қўлимни ювиб, киришларига изн бердим. У кишига ичига хурмонинг юмшоқ қобиғи тўлатилган тери ёстиқ бердим. Ўтирганларидан сўнг, менга уйланмоқчи эканликларини айтдилар. У киши гапларини тугатгач, мен:
«Эй Аллоҳнинг Расули, сизга рағбат қилмаслигим мумкин эмас, лекин мен жуда рашкчи аёлман, сизга ёқмайдиган нарса мендан содир бўлиб, Аллоҳнинг азобига дучор бўлмай, деб қўрқаман. Сўнгра ёшим катта бўлиб қолди, бунинг устига, болаларим бор», дедим.
Расулуллоҳ алайҳиссалом:
«Сен айтган рашкни Аллоҳ тезда кетказади. Ёш тўғрида гапирсанг, менинг ҳам ёшим бир ерга бориб қолди. Болаларинг бўлса, улар менинг ҳам болаларим», дедилар.
Аллоҳ менга Абу Саламанинг ўрнига ундан яхши зотни - Расулуллоҳни берди».
Имом Термизий Абу Мусо розияллоҳу анҳудан ривоят қилган ҳадисда Пайғамбаримиз алайҳиссалом:
«Аллоҳ таоло, эй ўлим фариштаси, сен бандамнинг фарзандини, кўзининг қорачиғини, қалбининг самарасининг жонини олдингми, дейди. Фаришта, ҳа, дейди. Аллоҳ, у нима деди, деб сўрайди. Фаришта, сенга ҳамд ва истиржоъ айтди, дейди. Шунда Аллоҳ таоло, жаннатда унга бир уй бино қилинглар ва «Ҳамд уйи», деб номланглар, дейди», деганлар.
Бошқа бир ҳадиси шарифда Пайғамбаримиз алайҳиссалом:
«Бирортангизнинг оёқ кийими ипи узилса ҳам, истиржоъ айтсин», дейдилар.
Демак, каттаю кичик ҳар бир кўнгилсиз ҳодисада сабр керак. Кўзининг қорачиғи, жигарбанди, боласи ўлганда ҳам, оёқ кийимининг ипи узилганда ҳам. Мусибат етгандан кейин дарҳол истиржоъ айтиб, сабр қилиш керақ ҳамма нарса Аллоҳники ва бари Аллоҳга қайтади, деган эътиқодни маҳкам тутиши керак.
Аллоҳ таоло яна:
«Илм берилгаилар эса: «Вой бўлсин сизларга! Иймон келтириб, солиҳ амалларни қилганлар учун Аллоҳнинг савоби яхшидир. Унга фақат сабр қилганларгина эришурлар», дедилар», деган (Қасас, 80).
Доимо, ҳамма жамиятларда моддий дуёнинг туғёнларидан устун тура оладиган, унинг ҳой-ҳавасига учмайдиган, моддий бойликнинг ҳаётдаги ўрнини тўғри баҳолай оладиган кишилар ҳам бўлади. Улар бунда ўзларига берилган тўғри илмга асосланадилар. Улар молу дунё фитнасига учмайдилар. Бою бадавлат бузғунчиларнинг зебу зийнатларига ҳавас қилмайдилар. Аксинча, зебу зийнатга берилганларга насиҳат қилиб юрадилар.
«Илм берилганлар эса: «Вой бўлсин сизларга! Иймон келтириб, солиҳ амалларни қилганлар учун Аллоҳнинг савоби яхшидир».
Бу дунёда ҳой-ҳавасга, зебу зийнатга сабаб бўладиган молу мулкдан кўра, Аллоҳ таоло иймон ва солиҳ амали учун берадиган савоб яхши эканини одамларга эслатиб турадилар. Кишиларни иймонга, солиҳ амалига чақирадилар. Аллоҳнинг савобига эришиш учун сабр-чидам зарурлигини ҳам айтадилар.
«Унга фақат сабр қилганларгина эришурлар», дедилар».
Ҳа, Аллоҳнинг савобига эришиш учун сабр-бардош керак. Иймонли бўлиш, қийинчиликларига ва солиҳ амаллар йўлидаги тўсиқларга ҳамда ҳаёти дунё зебу зийнатларидан ўзини тийиш йўлидаги машаққатларга сабр қилиш керак. Молу дунё фит-насига учмаслик лозим. Ана ўшандагина Аллоҳ таолонинг савобига эришилади.
Аллоҳ таоло яна:
«Эй ўғилчам, намозни тўкис адо қил, яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтар ва ўзингга етган мусибатга сабр қил. Албатта, булар азм этилажак ишлардандир», деган (Луқмон, 17).
Аллоҳга иймон келтириб, охиратдан умидвор ҳар бир одам адо этиши лозим бўлган ишлар шулардир:
«Эй ўғилчам, намозни тўкис адо қил».
Намозсиз қаерга ҳам бориб бўларди? Намозсиз нима ҳам қилиб бўларди? Шунинг учун ҳам зарурий амаллар орасидан биринчи бўлиб намоз тилга олинмоқда.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадиси шарифларида:
«Намоз диннинг устунидир», дейилган.
Ҳа, устунсиз иморат бўлмайди. Намоз инсоннинг тили билан айтиб, дили билан тасдиқлаган иймонининг аломатларидан биридир. Намозни тўкис адо этган одам бошқаларни амри маъруф, наҳйи мункар қилиш ҳаққига эришади.
«...яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтар...»
Бу амал ҳам Аллоҳга иймон келтириб, охиратдан умидвор бўлган ҳар бир инсон учун намоз каби фарздир. Мўмин-мусулмон одам инсонларни яхшиликка чақириб, ёмонликдан қайтариш мажбуриятидадир.
Албатта, бу осон иш эмас. Унинг улуғлигига яраша қийинчилиги ва машаққатлари ҳам бор. Амри маъруф ва наҳйи мункар қилган одам ҳаммага ҳам ёқавермайди. Тинимсиз қаршиликка учрайди. Одамлардан озорлар етади. Шундай ҳол рўй берса:
«...ўзингга етган мусибатга сабр қил».
Сабр қилмасанг, иш битмайди.
Саҳобалардан Умайр ибн Ҳабиб розияллоҳу анҳу ўғилларига қилган васиятларида, жумладан, қуйидагиларни айтган эканлар:
«Қайси бирингиз амри маъруф ва наҳйи мункар қилмоқчи бўлса, аввало, мусибатларга ҳозирлансин ва Аллоҳ таолодан савоб келишига ишонсин. Чунки кимнинг Аллоҳдан савоб келишига қатъий қаноати бўлса, ўзига етган азиятни сезмас». «Албатта, булар азм этилажак ишлардандир».
Юқорида зикр қилинган ишлар азму қарор билан адо этилиши лозим бўлган аҳамиятли ишлардир. Шунинг учун ҳам уларни адо этишда сабр керак бўлади.
Аллоҳ таоло яна:
«Бас, сабр қил. Албатта, Аллоҳнинг ваъдаси ҳақдир. Гуноҳинг учун истиғфор айт. Эртаю кеч Роббингга ҳамд ила тасбеҳ айт», деган (Ғофир, 55).
Ушбу ояти каримада Пайғамбаримиз соллалоҳу алайҳи васалламга хитоб қилиш орқали ҳар бир мўмин бандага иймон йўлида зарур бўладиган зоди роҳила такдим этилмоқда.
«Бас, сабр қил».
Иймон йўлидаги курашда энг зарур амаллардан бири сабрдир. Сабрсиз бир нарсага эришиш қийин. Сабр фақат кофирлар, дин душманлари ва мунофиқлар томонидан бўладиган озорларга, азоб-уқубатларга бардош беришгина эмас.
Сабр улкан заруриятдир. Ҳавои нафсни жиловлаб олиш учун ҳам сабр зарурдир. Кишиларни иймонга чақиришда ҳам, Аллоҳнинг амрларини бажаришда ҳам, Аллоҳ қайтарган нарсалардан тийилишда ҳам сабр зарурдир.
«Албатта, Аллоҳнинг ваъдаси ҳақдир».
Аллоҳ Пайғамбарига ва мўмин бандаларига нусрат беришни ваъда қилганми, албатта, ваъдасининг устидан чиқади. Сабр қилсанг, бас, нусрат келишига шубҳа йўқ.
«Гуноҳинг учун истиғфор айт».
Албатта, Пайғамбаримиз соллалоҳу алайҳи васаллам маъсум эдилар, гуноҳлари йўқ эди, лекин шундай бўлса ҳам, бу амрнинг келиши умматлари учун таълимдир. Аллоҳ таоло Қуръони Каримда у зотнинг аввалгию кейинги гуноҳларини авф қилганини эълон этган бўлса ҳам доимо истиғфор айтар эдилар.
Мўмин киши гуноҳини эътироф қилиб, доимо истиғфор айтиб юриши унинг иймон йўлидаги курашида асосий қуролларидан биридир. Албатта, истиғфор маълум бир лафзларни, жумладан «Астағфируллоҳ»ни маъносига ҳам эътибор бермай, қуруқ такрорлаш эмас, балки бутун вужуд билан ҳис этган ҳолда иймон ва эътиқод ила тавба қилишдир.
«Эртаю кеч Роббингга ҳамд ила тасбеҳ айт».
Доимо, хусусан, эрталаб ва кечқурун Аллоҳга ҳамду сано айт. У Зотни турли айб ва нуқсонлардан поклаб ёд эт.
Аллоҳ таоло яна:
«Бас, чиройли сабр қил», деган (Маъориж, 5).
Яъни, кишиларнинг истеҳзо қилишларига, озор беришиларига сабр қил, сабр қилганда ҳам чиройли сабр қил. Уларга азоб келишига шошилма.
Чиройли сабрни имом Қуртубий:
«Чиройли сабр - ичида жиззакилик ва Аллохдан бошқага шикоят қилишлиги йўқ сабрдир», деб таъриф қилганлар.
Шайх Али Мансур Носиф матнда авф қилиш ҳақидаги оятлардан келтирмаганлар. Биз бу борадаги баъзи ояти карималарни келтириб ўтсак яхши бўлар деган умиддамиз.
Аллоҳ таоло:
«Кечиримли бўл, яхшиликка буюр ва жоҳиллардан юз ўгир», деган (Аъроф, 199).
Яъни, ўзаро муомала-муносабатда кечиримли бўл, осон йўлни тут. Одамларга нисбатан ўта талабчан бўлма. қилган хатоларини авф этувчи, кенг бағирли бўл.
Ҳақиқатда ҳам Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам бу сифатни муборак шахсларида мужассам қилган эдилар. Ул зот ҳақидаги ривоятларда кишини ҳайрон қолдирарли даражадаги ҳолатлар зикр этилган. Ул зотнинг саҳобаи киромлари, ҳақиқий мўмин-мусулмонлар ҳам доимо ояти каримада таъкидланганидек бўлишга, ана шу қоида асосида яшашга астойдил ҳаракат қилганлар.
«Яхшиликка буюр».
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг чақириқлари яхшиликка буюрадиган чақириқдир. Ислом динида яхшиликка буюриш ҳар бир мусулмон эр ва муслима аёлга фарз қилингандир.
«Жоҳиллардан юз ўгир».
Жоҳиллик нодонлиқ илмсизликдир. Ислом мусулмонларни нодонлик ва нодонлардан, илмсизлик ва илмсизлардан юз ўгиришга, ҳар қачон донолик ва доноларга, илму уламоларга юз тутишга чақиради.
Аллоҳ таоло яна:
«Ва агар авф этсангиз, кўнгилга олмасангиз ва айбларини кечирсангиз. Бас, Албатта, Аллоҳ кечирувчи ва раҳмдил Зотдир», деган (Тағобун, 14).
Оятнинг нозил бўлиш сабаби ҳақидаги ривоят бундай: Бир гуруҳ кишилар Маккада иймонга келиб, Мадийнага ҳижрат қилишмоқчи бўлганларида хотин ва бола-чақалари, бизни ташлаб қаёққа борасан, деб тўсиқ бўлишган экан. Вақти келиб, Мадийнага боришса, улардан аввал ҳижрат қилганлар динда илғор бўлиб кетишибди. Шунда уларни ҳижратдан тўсган оила аъзоларига иқоб қилишмоқчи бўлганларида Аллоҳ таоло:
«Ва агар авф этсангиз, кўнгилга олмасангиз ва айбларини кечирсангиз. Бас, Албатта, Аллоҳ кечирувчи ва раҳмдил Зотдир», деган оятини тушириб, уларни бу ишдан қайтарган экан.
Демак, мусулмон одам авф этувчилик сифатига ҳам эга бўлиши керак экан.

Абу Мусо розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам:
«Ўзи эшитган озорга сабр қилишда Аллоҳ таолога тенг келадиган бирор зот йўқ. Улар У Зотга тенгдош қилурлар. Улар У Зотга бола қилурлар. Шундоқ бўлса ҳам У Зот уларни ризқлантирур ва авф қилур», дедилар».
Икки шайх ривоят қилишган.
Шарҳ: Ўзига озор берганларнинг қилмишларига сабр қилиш ва уларни авф қилиб юбориш Аллоҳ таолонинг сифатларидан бири экан. Аллоҳнинг хулқи ила хулқланиш лозимдир. Мўминлар ҳам имкони борича бу хулқни ўзлаштириб олмоқдари лозим.

Абдуллоҳ розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам тақсим қилдилар. У зот баъзи тақсимларига ўхшатиб тақсим қилдилар. Шунда ансорлардан бир киши:
«Аллоҳга қасамки, бу тақсимлашда Аллоҳнинг розилиги ирода қилинмади», деди.
Бас, мен «Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга хабар бераман», дедим-да, у зотнинг ҳузурларига бордим. У зот ўз саҳобалари билан эканлар. Мен у зотга у айтган гап ҳақида сир равишда хабар бердим. Бу у зотга оғир ботди. У зотнинг юзлари ўзгариб, ғазаблари чиқиб кетди. Ҳатто мен «хабар бермасам бўлар экан» дедим. Сўнгра у зот:
«Аллоҳ Мусони раҳмат қилсин! У бундан ҳам кўпроқ озор еб сабр қилган эди», дедилар.
Икки шайх ва Термизий ривоят қилишган.
Шарҳ: Бу ривоятда номи зикр қилинмаган, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга қаттиқ озор берган одам Меътаб ибн Қушайр номли мунофиқ эди.
Ушбу ҳадиси шарифнинг бошқа ривоятини ҳам ўргансак, тўлиқроқ маълумот олсак ажаб эмас.
«Ҳунайн куни бўлганда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам тақсимлашда баъзи одамларни устун қўйдилар. У зот ал-Ақраъ ибн Ҳобисга юзта туя бердилар. Уяйнага ҳам шунча бердилар. Арабларнинг ашрофларидан баъзиларига ҳам бердилар ва уларни ўша куни тақсимлашда устун қўйдилар. Шунда бир киши:
«Аллоҳга қасамки, бу тақсимлашда адолат қилинмади. Бунда Аллоҳнинг розилиги ирода қилинмади», деди.
Бас, мен «Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга хабар бераман» дедим-да, у зотнинг ҳузурларига бориб, у айтган гап ҳақида хабар бердим.
У зотнинг юзлари ўзгариб, тери бўяладиган қизил қонга ўхшаб кетди ва:
«Агар Аллоҳ ва Унинг Расули адолат қилмаса, ким адолат қилади?! Аллоҳ Мусони раҳмат қилсин! У бундан ҳам кўпроқ озор еб, сабр қилган эди», дедилар.
Шунда мен «Бундан кейин у зотга гап кўтариб келмасам бўлар экан» дедим».
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам қалбларини улфат қилиш лозим бўлган кишиларга ўлжадан кўп нарса берган эдилар. Уларнинг ичида ушбу ривоятда номлари зикр қилинган ал-Ақраъ ибн Ҳобис, Уяйна ва бошқа зодагонлар бор эди.
Тақсимлашдаги ҳикматни англаб етмаган Меътаб ибн Қушайр номли мунофиқ бу ишда Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламни адолатсизликда айблашга бориб етди. Аммо Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ушбу тақсимлаш айни адолат эканини ва ҳалиги танқидчининг гапи озор эканини баён қилдилар. У зот ўзларига озор берган одамни жазолашга қодир бўлсалар ҳам сабр қилиб уни авф этдилар.

Абу Саъийд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам:
«Ҳеч кимга сабрдан кўра яхшироқ ва кенгроқ ато берилмаган», дедилар».
Бешовлари ривоят қилишган.
Шарҳ: Ушбу ривоят Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг узун ҳадисларидан олинган иқтибосдир. Мазкур ҳадисда шулар айтилади:
Абу Саъид розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Ансорийлардан бир қанча одамлар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан (мол) сўрадилар. Бас, У зот уларга бердилар. Сўнгра яна сўрадилар. Яна бердилар. Ҳаттоки, ҳузурларидаги нарса қолмади. Шунда У зот:
«Ҳузуримда не яхшилик бўлса, сизларга бермай олиб қолмасман. Ким иффат талаб бўлса, Аллоҳ уни иффатли қилур. Ким беҳожатлик талаб қилса, Аллоҳ уни беҳожат қилур. Ким сабр талаб қилса, Аллоҳ уни сабрли қилур. Ҳеч кимга сабрдан кўра яхшироқ ва кенгроқ ато берилмаган», дедилар».
Бешовлари ривоят қилишган.
Ушбу ҳадиси шарифда мусулмон инсон ўзига берилган ризқ қанча бўлса, ўшанга чидаб, қаноат ҳосил қилиб юриши яхши эканлиги тарғиб қилинган.
Мусулмон инсон турмушни яхши таъмин қилиш учун имкониятидаги барча ҳалол воситаларни ишга солиб, ҳаракат қилаверади. Аммо ризқ бериш Аллохдан эканини ҳеч қачон унутмайди. Шунинг учун ўзига берилган ризқ-насиба Аллоҳнинг иродаси ила бўлган, деб билади. Оз бўлса, норози бўлмайди, кўп бўлса, ҳовлиқиб кетмайди. Чунки, Аллоҳнинг иродасига қарши чиқиш мусулмон одам учун тўғри эмас.
Мазкур ривоятлардан мусулмон инсон ўзига берилган ва берилмаган ризққа нисбатан ўзини қандоқ тутмоклиги лозимлиги ҳақида бир неча кўрсатмалар бермоқда:
Иффатли бўлиш.
Ўзи учун бировнинг молидан умидвор бўлишни ор деб, билиш. Ким ўзини иффатли тутишга уринса, Аллоҳ таоло уни иффатли қилиб қўйиши турган гап.
Ўзида бировнинг сариқ чақасига ҳам эҳтиёжи йўқлигини изҳор қилиш.
Бундай одамни Аллоҳ таоло кўзини тўқ қилиб қўйса, ундан ҳеч бир очкўзлик содир бўлмас экан.
Кам бўлса ҳам ўзига берилган ризққа сабр қилиш.
Сабр Аллоҳ таоло томонидан бандага инъом этилган энг катта ва кенг ато ҳисобланади. Сабрли киши ризқнинг озига ҳам, йўқчиликка ҳам чидаб, ўзини хор қилмай, бошини тик тутиб кун кўради. Сабр неъматидан бебаҳра банда эса, дунёнинг ярмига эга бўлса ҳам, тийиннинг устида умбалоқ ошиб, ўзини хор қилади, очкўзлигини билдириб қўяди.
Мусулмон одам унга Аллоҳ томонидан берилган етарли ризққа сабр қилиб, қаноатли бўлиб ўтса, дунёдаги энг катта нажотга эришган шахс бўлади.
Ҳақиқий бойлик молу дунёнинг кўплигида эмас, нафснинг тўкдигида.
Ушбу таълимотларни ҳар бир мусулмон яхшилаб ўрганиб, ўзига сингдириб олиши ва ҳаётга татбиқ қилиши лозим. Ана шундагина орамизда беш танга пул куйига тушиб одам ўлдирадиганлар, ўғрилиқ порахўрлиқ рибохўрлик қиладиганлар, фирибгарлиқ алдамчилиқ ёлғончилик ва бошқа разолатларни қиладиганлар қолмайди.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:
«Одамларга аралашиб, уларнинг озорларига сабр қилган мусулмон уларга аралашмайдиган ва озорларига сабр қилмайдиган мусулмондан яхшидир», дедилар».
Термизий ривоят қилган.
Шарҳ: Бундан одамларнинг озоридан қўрқиб, уларга аралашмай қўйиш дуруст эмаслиги чиқади. Одамларга аралашиб, уларнинг озорларига сабр қилган одам савоб олади. У ўша аралашиши давомида уларга яхшилик ҳам қилиб юрган бўлади. Одамларга аралашмаган киши эса, кўпчиликка фойда етказишдан бош тортган бўлиши мумкин.

Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам:
«Садақа молни ноқис қилмас. Аллоҳ авф ила бандага иззатдан бошқани зиёда қилмас. Ким Аллоҳ учун тавозуъ қилса, албатта, Аллоҳ уни юқорилатмай қўймас», дедилар».
Муслим ва Термизий ривоят қилишган.
Шарҳ: Бошқа бир ривоятда:
«Авф бандага иззатдан бошқани зиёда қилмас. Бас, авф қилинг! Аллоҳ сизни азиз қилур. Тавозуъ бандага юқориликдан бошқани зиёда қилмас. Бас, тавозуъ қилинг! Аллоҳ сизни юқорилатур. Садақа молга кўпайишдан бошқани зиёда қилмас. Бас, садақа қилинг! Аллоҳ азза ва жалла сизни бой қилур», дейилган.
Азизу мукаррам бўлайлик десак, авф қилишни одат қилайлик.
Олий мақомга етай десак, тавозуълик бўлайлик.
Бой-бадавлат бўлай десак, садақа қилишни одат қилайлик.

Яна ўша кишидан ривоят қилинади:
«Бир киши Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам ва у кишининг саҳобалари ҳузурида Абу Бакр розияллоҳу анҳуни сўкди. Абу Бакр жим ўтираверди. Ҳалиги одам унга иккинчи марта озор берди. Абу Бакр яна жим ўтираверди. Сўнгра учинчи марта озор берганда Абу Бакр унга жавоб берди. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ўринларидан турдилар. Абу Бакр:
«Мендан аччиғингиз чиқдими! Эй Аллоҳнинг Расули?» деди.
«Унинг сенга айтган гапининг ёлғонлигини билдириш учун осмондан фаришта тушган эди
Сен унга жавоб қайтарганингда шайтон ўтириб олди. Шайтон ўтирган жойда мен ўтира олмас эдим», дедилар».
Абу Довуд ривоят қилган.
Шарҳ: Озор берган кишини авф қилиш фариштанинг тушишига сабаб бўладиган олий ахлоқ экан. Икки мусулмоннинг бир-бири билан сўкишиши эса шайтонни хурсанд қиладиган нарса экан. Бас, биров билан сўкишмай, одамларни авф қилишга одатланайлик.

О М О Н А Т – мўминларнинг йўкотган нарсаси

xzafar — Wed, 03 Nov 2010 18:02:11 GMT

Аллох бандаларини мўминлар деб номлади. Мўмин мана шу омонатга хиёнат килмайдиган, унга амал киладиган ва уни махкам ушлайдиган кишидир. Омонат амнун-яъни омонлик, бехавотирлик ёки иймон деган сўздан олинган. Омонатга хиёнат килмайдиган киши ёки мўтаман-яъни омонатдор дейилади. Шу сабабли у омонатни хакикий адо этгани учун омонат ва иймон ахлидан деб сифатланади. Аллох субханаху ва таъоло айтади; «Улар ўзларига ишонилган омонатларга ва (ўзларига) берган ахду-паймонларига риоя килувчи кишилардир.» Мўминлар:8.
Бу ерда омонат, банданинг зиммасидаги Аллохни хакларини ва бандаларни хакларини хам ўз ичига олади. Аллох мўминларни риоч килувчилар яъни омонатни хакикий адо этувчилар деб сифатлади. Агар улар мана шу сифатга эга бўлсалар, Аллох ўзининг куйидаги оятида зикр килган нажот топувчи бандалардан бўладилар.
«Дархакикат мўминлар нажот топдилар.» Мўминлар:1.
Инсон хар кандай холатда хам бу омонатни адо килиши керак. Чунки, у Аллох буюрган хаклардандир. Омонат куйидаги оятда зикр этилган ахд-паймондир;
«Улар ўзларига ишонилган омонатларга ва (ўзгаларга) берган ахду-паймонларига риоя килувчи кишилардир.» Мўминлар:8.
Бу ахду-паймонларга инсоннинг Роббиси билан килган ахди хам, ўзга инсонлар билан килган ахд-паймонлари хам кириб кетади. Аллох таоъоло ахдни куйидаги сўзи билан янада таъкидлирок килган;
«Албатта, ахд-паймон (киёмат куни) масъул бўлинадиган ишдир.»
Яъни унинг вафоси хакида сўралади. Лекин, ахдларниннг энг мухими Аллохга берилган ахддир.
«Ахд-паймон берган вактларингизда, Аллохга берган ахдингизга вафо килингиз!» Нахл:91.
Инсонларни зиммасига юклатилган энг улуг омонат бу Аллохга берилган ахддир. Хакикий мўмин барча холатда ушбу омонатга риоя килади. Аммо иймони заиф кишиларни бу омонатга енгил-елпи караётганини, уни тўла адо килмаётганини кўрасиз. Бу аслида банданинг иймонидаги нуксон-камчиликдир. Аллохнинг хам, инсонларнинг хам хакларига омонатдор бўлган, унга хакикатан ич-ичидан богланган ва кандай лозим бўлса худди шундай бу омонатни адо килган ишончли, муслим киши бўгани учун Аллох бандасини мўмин деб атади. Мана шу одам мўмин ва аминдир.

“Ismoil”ingiz kim? (Ta’sirchan maqola)

xzafar — Wed, 03 Nov 2010 17:58:54 GMT

Ibrohim alayhissalomning hayoti meni ko’p hayratga soladi. Ayniqsa Ismoini qurbon qilish haqidagi hikoyani o’qishga yuragim betlamaydi. Ibrohim qanaqa otaki, o’z farzandini o’z qo’li bilan qurbonlik qilsa, deb ajablanaman. "Hamma narsaga yetgan aqlim shunga kelganda nimagadir oqsaydi”, pand beradi.

Biron voqeani tushunishga qiynalsam, bosh qahramonning o’rniga o’zimni qo’yib ko’radigan odatim bor. Bu ko’pincha foyda beradi, ammo qurbonlik voqeasida bu uslubni qo’llaganimga pushaymonlar bo’lib ketdim. O’glimni yonimga o’tirg’izib, Ibrohimni ahvolini tasavvur qilib ko’rmoqchi edim, "Dada, nimaga menga termulib o’tiribsiz” deb bo’yimga osilib, badtar xo’rligimni keltirib yubordi.

Bitta odamni boshiga buncha ko’p sinov yuborilganini men hazm qilishga qiynalaman. Butun umr Alloh yo’lida xizmat qilsa-da, Ibrohim alayhissalom tinimsiz sinovlar ichida yashadi. Butparastlarga qarshi kurashdi, Namrudga tik gapirdi, olovga uloqtirildi, umrining oxirida notanish o’lkalarga bosh olib ketdi, farzandsizlik bilan sinaldi…

Keksayganida Alloh unga kuttirib, sog’intirib farzand berdi. Ammo endi farzand rohatini ko’rish arafasida, u yana sinovga tortildi-tushida Alloh Ibrohimga yolg’iz o’g’lini qurbonlik qilish haqida buyruq berdi. Bunda nima hikmat bor, deb o’ylanib qolaman? Xo’sh, biz uchun mantiqsizdek ko’ringan bu voqeadan qanaqa xulosa chiqarsak bo’larkin?

Balki bu bizga hech qachon xotirjamlikka berilmaslik kerakligini o’rgatar? Balki avvalgi xizmatlarimiz bilan aldanib qolmaslikni tushunishimiz kerakdir bu voqeadan? Balki o’zimizni zaifligimizni doim yodda tutish uchun eslatmadir bu? Balki shod-xurramlik ko’zimizni ko’r qilib qo’yishidan ogohlantirayotgandir Ibrohim alayhissalom hikoyasi? Balki darajamiz yuksalgan sari sinovi ham og’irroq bo’lishi, qancha balandga ko’tarilsak, shuncha yomon yiqilishimiz mumkinligi aytilayotgandir bizga?
Ibrohim alayhissalom qanday qilib o’z farzandini, umrining mevasini, qalbining xotirjamligini, hayotining ma’nosi va mazmunini, yakkayu yolg’iz o’gli Ismoini yerga bosib, bo’g’ziga pichoq tortgn ekan? O’ylasam yuraklarim ezilib ketadi.

Agar bu ish faqat Ismoilni qurbon qilish bilan yakun tospsa qaniydi? Yo’q. Eng yomoni-endigina ulg’ayib kelayotgan Ismoil bu olamni tark etishi, keksayib qolgan Ibrohim esa bu ayriliqni ko’tarib hali yashashi ham kerak edi!

Ibrohim alayhissalomning butlarni parchalab tashlashga kuch topgan metin irodasi ham shu yerda erib ketgan bo’lsa ajablanmayman.
Qaniydi, kimdir bizga Ibrohim os’handa nimalarni o’ylaganini so’zlab bersa? Qanaqa fikrlar o’tgan ekan u zotning xayolidan?

Ibrohim uchun nima afzal-Allohga bo’lgan muhabbatmi yoki o’z-o’ziga hurmat? Payg’ambarlik ma’suliyatimi yoki otalik burchi? Allohga bo’ysunishmi yoki oilaga sodiqlik? Iymonmi yoki ichki tuyg’u? Hikmatmi yoki ayni vaziyat? Aqlmi yoki hissiyot? Ma’suliyatmi yoki rohat? Javobgarlikmi yoki haq-huquq? Eng muhimi, Allohmi yoki Ismoil?

Bilasiz, Ibrohim alayhissalom qaror bersihga shoshilmadi. Shoshilolmadi. Ichidan nima o’tgan bilolmadik, ammo ma’lum bir fursat ikkilanib yurdi. Faqat uchinchi martra buyruq berilganidan keyingina u Allohning buyrug’ini bajarishga o’zida kuch topa bildi.
Hammamiz yaxshi bilamiz- agar haqiqat hayot yo’limizga teskari turmasa, haqparvar bo’lib olamiz. Ammo haqiqat bizning zararimizga xizmat qilsa, muammoga sabab bo’lsa, boshimizni og’ritsa, o’zimizni olib qochishimiz aniq.

Shayton juda makkor. Qayerdaki qo’rquv, zaiflik, shubha, ikkilanish, g’urur va hatto dunyoviy narsaga muhabbat yuzaga kelsa, o’sha yerda o’zini ko’rsatadi. Xohlang mantiqni ishga tushiradi, xohlang mantiqsizlik sabab qilib ko’rsatiladi. Diniy, dunyoviy, xohlagan mavzuingizda sizga bahona topib bersihga qodir.
Ibrohimda bahona bo’lmagan deysizmi? "Qurbon qilish” lafzini xohlasa "O’z man-manligini qurbon qilish” deb talqin qila olmasmidi? Bu tush bo’lsa, Ismoilni boshqa narsaga tafsir qiib bo’lmasmidi? Balki Ismoil emas, Ismoilga bo’lgan muhabbatni qalbidan o’chirib tashlash so’ralgandir? Ibrohim alayhissalom ancha aqlli inson edi, xohlasa tushini bulardan-da ishonchliroq boshqa usullarda tafsir qilib olardi!
Ammo u, Allohning eng yaqin do’sti, nafsi xohlamasa-da, buyruqni to’g’ri ma’noda qabul qildi.
Minoda ro’y bergan ota-o’g’il suhbati meni badtar karaxt ahvolga solib qo’yadi.
Ibrohim Ismoilga dedi: "Ey o’g’ilcham, men hadeb tushimda seni qurbonlik uchun so’yayotganimni ko’rmoqdaman. Endi sen o’zing nima fikr qilishingni bir o’ylab ko’rgin”.
Otaning o’rniga qo’yib, shu so’zni farzandingizga ayting-chi! Yo’q, yaxshisi farzandning o’rnida turib otangiz tarafida shu murojaatni tinglang. Nima deb javob qaytarasiz?

Ismoil sukut saqlasa bo’lardi. Otasini bu ishdan qaytarishi ham mumkin edi. Ammo Ismoil ham balog’atga yetgan, qalbiga iymon o’rnashib ulgurgan ekanki, ajoyib tarzda javob qaytardi. Hatto otasining shubha-gumonlarini ham tarqatib yuboruvchi yupanch so’zlarini aytdi: "Ey otajon, sizga buyurilgan ishni qiling. Inshoolloh, meni sabr qilguvchilardan topursiz”.
Tavba, Ibrohim o’g’li bilan uni qurbon qilish haqida maslahatlashdi. Ibrohim qurbonlik qilishni tanladi. Ismoil o’z-o’zini qurbon qilishga rozi berdi.

Shu lahzalarda Ibrohim o’zini qanday tutib turgan ekan-a? Balki istalgan lahza shayton uni yo’ldan ozdirishi mumkinligini, qo’lidagi pichoqni uloqtirib yuborib, o’g’lini bag’riga bosishni o’ylagandir. Ammo u o’zini qo’lga oldi, pichoqni zo’rg’a tutib turgan qo’llari va ikkilanish bilan olishayotgan qalbiga madad bo’lsin deya Ismoilni peshonasi bilan yerga yotqizdi. Va… bo’g’ziga pichoq tortdi!

Keyin pichoq Ismoilni so’ymagani, uning evaziga Jannatdan katta bir qo’chqor tushirilgani va "Ey Ibrohim, darhaqiqat sen tushingni ro’y-rost bajarding” deb nido qilingani hammamizga yaxshi ma’lum.
Ismoil Ibrohim alayhissalom uchun yolg’iz farzand edi va u yolg’iz farzandidan voz kechishga o’ziga kuch topa bildi. Xo’sh, ayting-chi, bizning "yolg’iz farzandimiz” kim? Biz uchun hozir nima Ismoil darajasida qadrli? Uni qurbon qilishga o’zimizda kuch topa olamizmi?

Balki bu obro’yimizdir? Diplomimiz? Lavozim? Boylik? Uy? Mashinadir balki? Sevgilimiz? Oilamiz? Kasbimiz? Libosimiz? Ruhimiz? Go’zalligimiz? Kuchimiz? Yoshligimiz? Karyera? Kim biladi deysiz, bu ro’yxatni xohlagancha davom ettirish mumkin.
Ibrohimning ko’zi bilan qaraylik-chi, biz uchun nima Ismoil bo’lib ko’rinar ekan? Nima bizning ibodatimizni sustlashtiradi? Nima bizni harakatdan to’xtatib turibdi? Nima bizning ma’suliyatimizni cheklab qo’ygan? Nima bizning quloqlarimizni kar, ko’zlarimizni ko’r qilishi mumkin? Kerak bo’lsa uni qurbonlik qilishning uddasidan chiqa olamizmi?

Ibrohimga oson bo’lmagan, shayton uni uch marta yo’ldan ozdirmoqchi bo’lgani va hozir o’sha voqea isboti sifatida Haj marosimida shaytonga uch joyda tosh otilishi odatga aylangan. Xo’sh, bizni shayton necha marta yo’ldan ozdirmoqchi bo’lar ekan? Eng muhimi, shayton bu ishning uddasidan chiqarmikan yoki Ibrohim alayhissalom misolida mag’lubiyatga uchraydimi?

Yaxshilab o’ylab ko’ring! Agar qurbonlikka kuchingiz yetsa, unda tasanno! Unutmang, Alloh Ismoilning qoni to’kilishiga rozi bo’lmagan, u ba’zi to’qima ilohlar kabi qonga muhtoj emas. Siz ham o’z "Ismoilingiz”ni qurbon qilganingiz bilan, Alloh uni sizga albatta qaytarib beradi. Faqat darajangiz ko’tarildai, bu dunyoga bog’lanib qolishdan qutulasiz. "Ismoilingiz”ga qo’shib bitta qo’chqorlik ham bo’lib olasiz va keyin o’z "qurbon hayitingizni” bayram qilishingiz mumkin!

Maqola muallifi : Avaz Berdiqulov

Odamlar-orasida gazetasidan olindi

Шайтонни куйдирган солиҳ инсон

xzafar — Wed, 03 Nov 2010 17:54:13 GMT

Ривоят қилишларича, бир замонлар Султон исмли имон-эътиқодли киши яшаган экан. Бир куни бемор биродарини зиёрат қилиш учун йўлга тушибди. Дилда шукрона айтиб кетаётиб нохос қоқилиб, йиқилиб тушибди. Дарров ўрнидан туриб, "Ё Аллоҳ, ўзингга шукр! Қариб-қартайсам ҳам ўз оёғим билан юрибман. Йиқилсам ҳам шикаст топмадим”, дея яна йўлда давом этибди. Яна бир қадам босгач, тағин йиқилибди:
– Ё Аллоҳ, ўзингга шукр! Йиқилсам ҳам қаттиқ шикаст емадим, тиззам бироз шилинди-ю, қон чиқмади, таҳоратим синмади, – дея кетаверибди.
Кутилмаганда рўпарасидан юзига ниқобга ўхшаш нарса тутган, бақувват йигит чиқиб келибди. У чолни дўсти яшайдиган хонадон эшигига етгунча етаклаб келибди. Чол йигитни дуо қилиш учун фотиҳага қўл очибди. Шунда йигит қиёфасидаги:
– Мени дуо қилиб овора бўлманг, барибир тегмайди. Чунки мен шайтонман – дебди.
– Ажабо, агар сен чиндан ҳам шайтон бўлсанг, нега менга яхшилик қилдинг? Аҳир сени ишинг бандаларга ёмонлик эмасмиди?!
– Тўғри – дебди шайтон. – Сиз ўзингиз оч бўла туриб, ана шу иккита нонни хаста ва муҳтож биродарингиз учун олиб кетаётганингизни кўрган Аллоҳ фаришталарга "Қаранг, анави бандам бир беморнинг кўнглини обод этгани кетяпти”, дея сизга муҳаббат назарини солди. Мен эса ёниб кетдим. Сиз биринчи бор йиқилдингиз ва унга шукрона айтдингиз. Шунда Аллоҳ амр қилди: "Шу бандамнинг барча гунохларини кечирдим”.
Мен бундан баттар ғазабга миндим, шунда сиз иккинчи марта йиқилиб, яна шукр келтирдингиз, Аллоҳ яна амр қилди: "Шу бандамнинг барча қилган гунохларини кечирдим! Унга жаннатдан шундай жой тайёрлангки, ҳатто авлиёлар ҳам унга ҳавас қилсин!”.
Мен бундан баттар ёниб кетдим. Шошиб, сизни манзилингизга етказишга ошиқдим. Йўқса, билмадим, яна нималарга эришар эдингиз... – деди.

манба. Даракчи газетаси. (maqola islom.uz saytidan olindi)

.. НАҲАНГ ҚОРНИДА ..

xzafar — Wed, 03 Nov 2010 17:48:00 GMT

Қийинчилик вақтида ҳамма хам Аллoҳни ёдлайди. Кимдир қилган гунoҳларига тавба қилади. Яна кимдир раҳм айлашини сўрайди. Бoшқалар пешoнаси шўрлигидан шикoят қилади. Кенгчилик келса албатта яхши инсoн бўлишга oнт ичади. Ҳаммалари ҳам Аллoҳни танийди. Унга юзланишади.

Қийинчилик oртда қoлганда эса гoҳиларни айтган сўзлари эсдан чиқади, Аллoҳни яна унутади. Гoҳилар эса тoат-ибoдатга жиддий киришади. Ўзини ўнглайди.

Юнус алайҳис-салoмнинг қиссаси машҳур. Пайғамбар ўз қавмини Аллoҳга даъват қилади. Қавми Аллoҳга ибoдат қилишдан бўйин тoвлаб, пайғамбарларидан юз ўгиришади. Буни кўрган Юнус алайҳис-салoм аччиқланиб, юртидан бoш oлиб кетади. Кемага миниб денгиз сафарига чиқади. Озроқ йўл юришгач кема чўка бoшлайди. Мoҳир денгизчилар даррoв сабабни тушиниб етадилар.

– Кемада oсий киши бoр! Уни кемадан улoқтиришимиз керак!

Лекин ким у?! Излаб тoпиша oлмагач қуръа ташлашга қарор қилишади. Қуръада Юнус алайҳис-салoмнинг исми чиқади.

- Йўқ бўлиши мумкин эмас! Бу яхши oдам экан. Биз таниганимиздан бери фақат яхшилигини билмоқдамиз!

Қайта ташлашди, яна Юнус алайҳис-салoмнинг исми чиқади. Кўзларига ишoнмай яна ташлашади. Учинчи бoр ҳам Юнус алайҳис-салoмнинг исмлари чиқгач нoилoж у зoтни денгизга улoқтиришади. Денгизга улoқтирилган пайғамбар сувга тушар экан тўсатдан дегиздан катта наҳанг балиқ oғзини oчганча чиқиб келади-да Юнус алайҳис-салoмни ютиб юбoради. Денгизчилар oғизларини oчганча қoтиб қoладилар. Ахир умрларида бунчлик катта наҳанг кўрмагандилар-да! Ҳамма нарса кўз oчиб юмунча бўлиб ўтди.

Юнус алайҳис-салoм балиқ қoрнида денгиз тубига тушиб бoрарди. Бўлди, ўлдим! - деб ўйлаганди, йўқ ҳеч шикаст ҳам емабди.

Ҳаммаёқ зулмат. Ҳеч нарсани кўриб бўлмайди. Атрoфга қулoқ сoлади. Денгиз қаъридан тoшларнинг тасбеҳларини эшитади. Ҳа, эшитаётганлари ҳақиқатдан ҳам тoшлар тасбеҳи эди. Даррoв дуoга юзландилар. Дуoлари oсмoн эшикларини қoқди. Натижа эса кутганидан тез бўлди. Аллoҳ тарафидан енгиллик келди.

Бу пайғамбар Юнус алайҳис-салoмнинг қиссаларидир.

Яна бoшқа Юнус бoр, у биз билан ҳамнафас замoндoш. Шу кунларда аллақайси денгиз бўйидаги шаҳарда истиқoмат қилади. Пайғамбар Юнусга хилoф ўларoқ замoндoшимиз Юнус Аллoҳни танимайди. Oтасининг мoл-дунёси кўп. Айтагани айтган, деганин деган. Ҳамма нарса муҳайё. Кунини шoдлик билан ўтказишдан бoшқа ғами йўқ.

Жума куни эди. Oдатдагидек oшналари билан бирга денгиз тамoшoсига чиқишябди.

– Аллoҳу акабар! …- ҳайя алас сoлат!.. – ҳайя алал фалаҳ!

Жума намoзига азoн айтилади. Ҳамма маcжидга шoшган. Улар ҳам машиналарини ғизиллатганларича йўлга тушадилар. Йўқ масжидга эмас, ҳoзир айтганимиздек денгизга. Чунки учиб бораётган машинадаги кишиларнинг қалблари уйқуда. Аллoҳни танимайди. Уларнинг дарди ўйин.

Денгизга ҳам етиб келишди. Сув oстига шўнғишга мўлжалланган мoсламаларни oлишиб денгизга ичкарилашди. Кўнгилларига ёққан жoйда тўхтаб, ҳаммалари анжoмларини кийиб сувга шўнғишди. Ҳамма хурсанд. Денгиз oсти чирoйи билан мафтун.

- Бирдан кислoрoд келиб турадиган мослама oғзимдан чиқиб кетди. Ёки менга шундай туюлди, чунки нафас oлаётганимда ҳавoга қўшилиб ўпкамга сув кирди. Шўр сув. Кўп ҳам эмас. Бир неча тoмчи хoлoс, лекин Аллoҳ шу билан мендан нафасни кесиб қўйди. Бутун баданим: - тoза ҳавo! - деб ҳайқирарди. Лекин нима қилай. Нафас oлишга ҳаракат қиламан, лекин илoжи йўқ! Атрoфга қарайман, дўстларим ҳаммаси узoқда. Чақира oлмасам! Баданим типирчилай бoшлади. Ҳаёт излаябди. Ҳавo излаябди. Қандай бўлмасин ҳавo керак. Бунинг эса илoжи йўққа ўхшайди.

Кўз oлдимдан ҳаёт лаҳзаларим ўта бoшлади. Ўлаётгандек хис қилдим ўзимни. Бир ўқчидим. Эҳ, қандай ҳам заифсан-а!? Бир тoмчи сув билан Аллoҳ ўзининг қанчалик қудратли зoт эканини кўрсатиб қўйди. Сув юзасига чиқишга ҳаракат қилмoқчи бўлдим, лекин мен анча чуқурликдаман, етишим гумoн! Шундагина Аллoҳдан бoшқага суяниб бўлмаслигига қаттиқ ишoндим.

Йўқ! Мен ўша заҳoти ўлимдан қўрқмадим. Балки Аллoҳ oлдига қай ахволда бoришим дахшатли кўринди. Нима амал қилдим? Нима деб жавoб бераман?! Намoз йўқ! Хаттo бирoр марта масжидга бoрганимни эслай oлмадим. Шунда ҳаёлимга шаҳoдат калимасини айтиш керак деган қарoрга келдим. Ҳеч бўлмаса ҳаётим шаҳoдат калимаси билан тугасин!

– Ашҳад…

Тoмoғимга бир нарса тиқилди, калимани айта oлмадим. Ҳудди бир қўл тoмoғимдан маҳкам oлгандек эди. Менинг калима келтиришимни истамаётгандек эди ўша қўл.

– Аш..

– Ашҳа..

Йўқ илoжи йўқ.

– Эй Рoббим, мени қайтаринглар! – қичқирарди қалбим. – Қайтаринглар! Бир сoат… майли бир дақиқа ёки бир лаҳза бўлса ҳам майли, ҳеч бўлмаса шаҳoдат калимаси айтиб oлай!

Лекин ҳайҳoт, бунинг сира илoжиси йўқ! Ўзимни йўқoта бoшладим. Ғариб бир зулмат қуршовида қoлдим. Мен шуларни эслайман, хoлoс.

Аллoҳнинг раҳмати жуда кенг экан.

Агар бунга ишонмасангиз, менинг гапларимга қулоқ тутинг. Тўсатдан ўпкамга ҳавo югурди. Кўз oлдимдаги зулмат ҳам чекинди. Кўзларимни oчаман.. шерикларимдан бири oғзимга ҳавo мосламасини тутади. Ҳушимга келтиришга ҳаракат қиларди. Ҳали ҳам денгиз oстида эканмиз.. менга кулиб қарайди .. демак менинг ҳoлим яхши… шунда қалбим …тилим … барча бoрлиғим бoр oвoзда ҳайқира бoшлади.

– Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллoҳ! Ва ашаду анна Муҳаммадан расулуллoҳ! Алҳамдулиллаҳ!

Сувдан чиққанимда мен бoшқа инсoнга айланган эдим. Ҳаётга бoшқача қарай бoшладим. Бoрлиғим мoҳиятини тушиниб етгандим. Аллoҳнинг:

"Фақатгина ибoдат қилмоқлари учун яратдим" - деган сўзларини идрoк қилгадим.

Кундан кунга Аллoҳга яқинлашиб бoрдим. Нега яқинлашмай? Ахир биз бекoрга яралмаганмиз-ку!

Кунлар ўтиб ўша ҳoдиса эсимга тушди. Денгиз ёқасига бoрдим.. сув oсти анжoмларини кийдим.. сувга тушиб ҳудди ўша жoйга қайтиб бoрдим. Ўша ерда туриб Аллoҳга шундай сажда қилдимки, ундай ҳалoватни ҳеч қачoн тoпмагандим. Ўша жoйда мендан бoшқа ҳеч ким сажда қилмаган бўлса керак. Денгиз қаърида! Шoяд шу ер қиёмат кунида қилган саждамга гувoҳлик берса ва Аллoҳ мени ўз раҳматига киритса. Эй Рoббим дуoйимни ижoбат қил!

(maqola islom.uz saytidan olindi)

Эркакни йиғлатадиган воқеалар...

xzafar — Wed, 03 Nov 2010 17:42:04 GMT

Мавзу хали йиғламаган йигитларни йиғлатиш мавзуси эмас... ва севгилисига ета олмай алам килиб йиғлаган эркаклар хакида хам эмас...

Баъзилар, эр деган йиғламаслиги керак, дейдилар. Уларнинг наздида эркак жинсига мансуб инсонлар кўз ёшлари қотиб қолган, қалблари эса тошданда қаттиқ жисмга айланган махлуқлар ҳисобланади.

"Ўғил боласан-ку, йиғлама!" деб койиймиз гоҳида эндигина пиқирлашга тушган боламизни.

Бироқ, дунёни тийран кузатар экансиз, аёлнинг йиғисига қараганда эркакнинг йиғиси қаттиқроқ экани бўлади. Унинг дод-фарёдидан тоғлар ларзага келади, устунлар қулайди. У уввос солганида, дунёнинг мана-ман деган кўнгилчан аёллари ҳам ҳайратдан ёқа ушлаб, бу борада эр зоти билан кураша олмасликларини англаб етишади. Чунки эркакнинг йиғиси ростакам бўлади, унинг йиғисида ёлғон бўлмайди. Аёллар йиғлаётган бўлса, "ҳа, энди дардини тўкиб оляпти-да" дейишингиз мумкин. Бироқ, эркак кўз ёш тўкаётган бўлса, бориб қарагингиз келади унинг олдига. Чунки биласиз-ки, бу одам бекорга йиғламайди. У йиғласа, нимадир рўй берган бўлади. Камида, қуёш нурини сўндирган бўлади. Ҳайрон қоляпсиз-а гапларимга?! Ҳайрон бўлманг. Зеро, бу ҳақиқат. "Эркакни йиғлатадиган воқеалар тахминан қандай бўлади?" деб сўрашади мендан. Мен хаёлимга келган воқеаларни санашга ўтаман. Шуларнинг ўзиёқ сизни йиғлатиши керак.

... Эркак номусга ботса йиғлайди, дейишади қадимгилар.

... Баъзилар наздида, мард эр хотини хиёнат қилганида ҳўнг-ҳўнг йиғлайди. Йўқ, йўқ, "менга бепарволик қилмадинг" деб, хотинининг қилган ишидан эмас, балки унга ушбу эшикни ўзи билинар-билинмас очиб берганидан йиғлайди индамайгина.

... Ундан ҳам қаттиқ йиғлайди агар қизининг фоҳиша деган номни олганини эшитиб қолса. "Бундан кўра ўлганим яхшимасмиди?" дейди у ўшанда. Аниқки, бу ота бу хўрлик ўрнига чинданда бошини кундага ҳам қўя оларди.

... Боласининг тобутини кўтариб кетаётган ота йиғлайди, ҳаммани ўзига қўшиб йиғлатиб. Боласига ачиниб йиғлайди, десангиз, хато қиласиз. Чунки уни йиғлатган нарса бошқа — ўғлини салоҳиятли қилиб тарбиялашга уринмагани уни йиғлатади, «энди бунинг жавоби қандай бўлур?» деган ўй отани қақшатиб йиғлатади.

... Баъзан ўғил йиғлайди... Отасининг тобутини кўтариб кетаётганида, демоқчимисиз? Асло! Отанинг тобути ортидан йиғлаш у қадар катта фожеа эмас, балки ундан-да каттароқ мусибат йиғлатади бу ўғилни. У ўртоқлари билан кулишиб уйга қайтаётганида, отасининг кўчада маст-аласт келаётганини кўриб қолганида йиғлаб юборади аламдан дод солиб.

...Синглиси ҳақида кўчадан ҳунук гап эшитганда, уйга кириб кетадида, ҳеч кимга билдирмай йиғлайди бу "иш"нинг олдини ололмаганидан ҳўнграб бечора ака. Йўқ, йўқ, синглисининг ор-номуси, келажаги деб эмас, балки ака бўлиб бу мусибатнинг олдини ололмаганидан йиғлайди хўрланиб.

... Дўст йиғлайди энг яқин биродари дўстлик номидан сўз очиб алдаб кетганида. Унинг йиғисига сабаб дўстини маломат қилиш эмас, балки "наҳот мен ҳақиқий дўст бўлишга арзимадим, наҳот мени у дўст сифатида қабул қила олмади, қусурларим шунчалик кўп эдими?" деб йиғлайди ҳақиқий биродар!

... Шунча йиғиларнинг олдида бир ҳолатга бўлган йиғи кўнгилларни эритиб юборади. Бу ҳолатни тинглаш учун тайёр турган бўлсангиз, қойил қолдик журъатингизга: бир отахоннинг йиғисики, бу йиғи кўнгилларни зир титратади. Ўғиллари уни ҳажга бориб келишини таъминлашган, унга турли-туман маросимлар ташкил этишган, аммо "отам бизнинг қизил тўйларимизни кўрмай қўя қолсин!" деб ўзларининг тўйлари ўтаётганда, ресторанга олиб кетмай, уйга ёлғиз ташлаб кетганида, отахон дардини кимга ёрарини билмай йиғлаганини эшитган эдик. Бунданда ҳасратли кун бўлмаса керак қария одамга?!

Тахминан мана шунақа воқеалар. Бу мавзуда бу воқеаларни давом эттирамиз... ва охирида кандай эркаклар ёиғлайди кандай эркаклар йиғламаслигининг хулосасини чикариб оламиз... инша Аллох...

мавзуга сабаб бўлган маколанинг давоми (maqola islom.uz dan olindi)

http://muslimaat.uz/content/view/624/115/

Уят бўлади

xzafar — Wed, 03 Nov 2010 17:35:18 GMT

Устоз Абдулла Қаҳҳорнинг "Уят” деган мақоласи бор. Унда мазкур тушунчага ахлоқий жиҳатдан ёндашилиб, бу – инсонни ҳайвондан ажратиб турувчи тууйғудир, деган йўсинда тавсиф берилган.
Мен мақоланинг мазмунинин дастлаб телевизор орқали адибнинг ўз оғзидан эшитган эдим. Ўшанда не-не долзарб ижтимоий-маданий муаммолар қолиб, устозимизнинг анчайин бир ахлоқий мавзуда, қолаверса, болалик-ёшлик чоғларимизда ҳар қадамда эшитадиганимиз танбеҳнамо бир сўзга ("Уят бўлади!”) бу қадар урғу бериб сўз юритганини менга эриш тублгани рост.
Кейинчалик эса, хусусан, сўнгги йилларда уят ҳисси фақатгина ахлоқий тушунча эмаслигига бот-бот амин бўлмоқдамиз. Назаримда, бу сўзнинг моҳияти хиралашиб, умуман, шу туйғунинг ўзи сусайиб, гоҳида аҳамияти тамоман йўқолиб ҳам кетаётгандек туюлади. Бўлмаса, кечагина айб саналган унча-мунча қилмишларга бугун фазилат деб қаралмаса-да, ҳарқалай, одатдаги бир ҳол сифатида бепарво муносабат қилинаётганига нима дейсиз!
Ваъда берамиз-у, устидан чиқмаймиз. Хижолат чекиш йўқ.
Бандасининг кўзига тик қараб ёлғон гапирамиз. Тап тортиш қаёқда!
Бировнинг ҳақини паққос урамиз-у, кўзимизни лўқ қилиб тураверамиз. Бор, қўлингдан келагнини қил!
Ҳар тадбирни қўллаб, ўзганинг тагига сув қуямизу ўрнини эгаллаймиз. Инсоф-андиша – "эскилик сарқити!
Фарзандларимизнинг онасини ҳар турли бозорларга йўллаб, муштипарнинг топиб келганига "иномарка” олиб минамиз. Номусларга ўлмоқ қани?
Мол-дунёиз ўғрилик, ҳаромхўрлик орқасида орттирилганини ҳамма билади, ўзимиз ҳам биламиз. Лоақал, ерга қарамоқ, қизармоқ хаёлимизга келса-чи!
Кирдикорларимиз оламга овоза, биз эса адлу инсофдан лоф урамиз. Охиратда ҳам бир иложи топилар...
Уялмаймиз, уялмаймиз...
Номусу виждон, ҳарому ҳалолдан сўз очган "эскичароқ” одамга бозорни, бозор иқтисодиётини рўкач қиламиз. Бозор... биздан олдин ҳам бор эди, биздан кейин ҳам бўлар... Дунё – бозор ўзи. Лекин у ҳаргиз шармандалигу юзсизликнинг ниқоби эмас. Ҳайвонот боғи дегани ҳам эмас. Ана шундай бўлганида, "уят”дан бошлаб луғатдаги шу тур сўзларнинг барчасини бирма-бир ўчириб чиқмоққа тўғри келарди. Уйда, эҳтимол, луғатнинг ўзига ҳам эҳтиёж қолмас...
Ана ўшанда чинакамига шармандалик бўлар... Худо ана шунисидан асрасин денг!
...Хижолатдан қизара билган банда нақадар ғолиб!

Эркин АЪЗАМ

http://muslimaat.uz/content/view/959/114/ (Maqola islom.uz saytidan olindi)

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам билан танишайлик (maqola)

xzafar — Wed, 03 Nov 2010 17:30:13 GMT

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам билан танишайлик

Ношир: Тавҳид ойномаси

Арабчадан Абу Жаъфар ал-Бухорий таржимаси

1 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг наслу-насаблари

У – Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдулмутталиб ибн Ҳошим ибн Абдуманоф ибн Қусай ибн Килоб ибн Мурра ибн Каъб ибн Луай ибн Ғолиб ибн Феҳр ибн Молик ибн Назр ибн Кинона ибн Хузайма ибн Мудрика ибн Илёс ибн Музар ибн Низор ибн Маъд ибн Аднондир. Шу ергача бўлган сулола насабшунос олимлар томонидан тўғри деб тасдиқланган. Адноннинг Исмоил ибн Иброҳим алайҳимассаломнинг фарзанди эканида ҳеч шубҳа йўқдир (Имом Бухорий, 28; Ибн Ҳишом «Сийра» 1/ 23; Ибн Саъд «Табақот» 1/ 46; Байҳақий «Далоилун-нубувваҳ» 1/ 179).

2 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг дояси

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг дояси – Абдурраҳмон ибн Авф (разияллоҳу анҳу)нинг онаси Шифоъ Авф ибн Абдулҳорис ибн Зуҳранинг қизидир («ал-Бидая ван-ниҳая» 2/ 246).

3 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам фарзандлари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг еттита фарзанди бўлиб, шулардан учтаси ўғил ва тўрттаси қиз эди.

Ўғилларининг исмлари: Қосим, Абдуллоҳ (уни Тийб (хушбўй) ва Тоҳир (пок, озода, дея лақабланарди) ва Иброҳим.

Қизларининг исми: Зайнаб, Руқийя, Умму Гулсум ва Фотима.Иброҳимдан бошқа барча фарзандлари Хадича (разияллоҳу анҳо)дан таваллуд топганлар. Иброҳим эса мисрлик Мория Шамъун қизидан таваллуд топган. Мория Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг чўриси эди.

Фотима (разияллоҳу анҳо)дан бошқа барча фарзандлари Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳаётлик даврида оламдан ўтдилар. Фотима (разияллоҳу анҳо) эса Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг вафотидан олти ой кейин дунёдан кўз юмди («Зодул-маъод» 1/ 103).

4 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг сут оналари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг сут оналари Абу Лаҳабнинг чўриси Сувайба ва Саъд қабиласидан Ҳалима исмли аёлдирлар ( «Сифатус-софваҳ» 1/ 56, 57).

5 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг мураббиялари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга волидалари Омина Ваҳб қизи, Абу Лаҳабнинг чўриси Сувайба, Саъд қабиласидан Ҳалима, Ҳалиманинг қизи Шаймоъ ва ҳабашистонлик Барака Умму Айманлар мураббиялик қилдилар («Зодул-маъод» 1/ 83).

6 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ака-укалари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг сутдош ака-укалари: амакиси - Ҳамза ибн Абдулмутталиб, Абу Салама ибн Абдуласад Махзумий, Абдуллоҳ ибн Ҳорис, Аниса Ҳорис қизи ва Жудома Ҳорис қизи «Шаймоъ». Кейинги уч киши Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг сут онаси - Ҳалиманинг фарзандларидир («Табақотул-Кубро» 1/ 87-89).

7 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг амакилари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ўн битта амакиси бор эди. Улар: Ҳорис, Зубайр, Абу Толиб (исми Абдуманоф), Абдулкаъба, Ҳамза, Муқаввим, Ҳажл (исми Муғийра), Зирор, Қусам, Абу Лаҳаб (исми Абдулъуззо), Ғайдоқ (исми Мусъаб) ва Аббос. Булардан Ҳамза ва Аббос (разияллоҳу анҳумо)ларгина Ислом динини қабул қилдилар (Ибн Саъд «Табақотул-Кубро» 1/ 74-75).

8 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг аммалари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг олтита аммаси бор эди. Улар: Умайма, Умму Ҳаким, Барра, Отика, Софийя ва Арволардир (Ибн Ҳишом «Сийра» 1/169).

9 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдаги пайғамбарлик муҳри

Пайғамбарлик муҳри Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг орқасида, кураклари ўртасида бўртиб чиққан ва кабутарнинг тухумидек бир парча гўштдир (Имом Муслим 11).

10 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг муҳтарама рафиқалари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг қовушган ўн битта рафиқаси бор эди. Улар тартиб билан қуйидагилардир:

1 – Хадича Хувайлид қизи (разияллоҳу анҳо).

2 – Савда Зумъа қизи (разияллоҳу анҳо).

3 – Оиша Абу Бакр қизи (разияллоҳу анҳо).

4 – Ҳафса Умар ибн Хаттоб қизи (разияллоҳу анҳо).

5 – Зайнаб Хузайма қизи (разияллоҳу анҳо).

6 – Умму Салама Ҳинд Маҳзумийя Умайя қизи (разияллоҳу анҳо).

7 – Зайнаб Жаҳш қизи (разияллоҳу анҳо).

8 – Жувайрийя Мусталақийя Ҳорис қизи (разияллоҳу анҳо).

9 – Умму Ҳабиба Рамла Абу Суфён қизи (разияллоҳу анҳо).

10 – Софийя Ҳуйай ибн Ахтоб қизи (разияллоҳу анҳо).

11 – Маймувна Ҳилолийя Ҳорис қизи (разияллоҳу анҳо).

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳаётлик даврида улардан иккитаси: Хадича Хувайлид қизи ва Зайнаб Хузайма қизи (разияллоҳу анҳумо) вафот этдилар.

11 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг чўрилари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг тўртта чўриси бор эди.

1 – Мисрлик, Шамъун қизи Мория. Уни Миср волийси Муқавқас Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга совға ўлароқ юборган эди. Мория - Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ўғли - Иброҳимнинг онасидир.

2 – Райҳона Зайд қизи.

3 – Жангда қўлга олинган чўри.

4 – Рафиқалари Зайнаб (разияллоҳу анҳо) совға қилган чўри.

12 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга илк нозил бўлган Қуръон оятлари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга илк нозил бўлган Қуръон ояти – Алақ сурасининг ушбу беш оятидир:

«(Эй Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам, барча мавжудотни) яратган зот бўлмиш Роббингиз номи билан (бошлаб) ўқинг! 2. У инсонни лахта қондан яратган (зотдир). 3-4. Ўқинг! Сизнинг Роббингиз (инсониятга) қаламни (яъни ёзишни — хатни) ўргатган ўта карамли зотдир. 5. У зот инсонга унинг билмаган нарсаларини ўргатди».

13 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга нозил бўлган охирги оят ушбудир:

«Сўнгра ҳар бир жонга қилган амали учун тўла жазо берилади ва ҳеч кимга зулм қилинмайди» (Бақара: 281) (Насоий «ас-Сунанул-Кубро» 6/ 307, ҳадис № 11057).

14 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг муқтадий бўлиб намоз ўқиганлари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам икки марта: Абу Бакр ва Абдурраҳмон ибн Авф (разияллоҳу анҳумо)ларнинг орқасида иқтидо қилиб намоз ўқидилар (Имом Аҳмад «Муснад» 3/ 18182).

15 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга биринчи бўлиб иймон келтирган одам

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам биринчи бўлиб иймон келтирганлар: эркаклардан Абу Бакр (разияллоҳу анҳу), аёллардан Хадича Хувайлид қизи (разияллоҳу анҳо),болалардан Алий ибн Абу Толиб (разияллоҳу анҳу), қўл остидаги қуллардан Зайд ибн Ҳориса (разияллоҳу анҳу) ва қуллардан Билол ибн Рабоҳ (разияллоҳу анҳу)дир (Қуртубий тафсири 8/ 219).

16 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ўқиган биринчи фарз намоз

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ўқиган биринчи фарз намоз – пешин намозидир (Қуртубий тафсири 3/ 207, 9/ 281).

17 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг узуги

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг узуги кумушдан ясалган бўлиб, «Муҳаммад Расулуллоҳ» жумласи ва «Муҳаммад» сўзи биринчи сатр, «Расул» иккинчи сатр, «Аллоҳ» учинчи сатрга ёзилган эди (Имом Бухорий, ҳадис № 5875, 5878).

18 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг шоирлари

Каъб ибн Молик, Абдуллоҳ ибн Равоҳа ва Ҳассон ибн Собит (разияллоҳу анҳум)лар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг шоирлари эдилар («Зодул-маъод» 1/ 128).

19 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг хизматчилари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг:

- эҳтиёжларини кетказиш учун Анас ибн Молик (разияллоҳу анҳу);

- чориқ ва мисвокларини кўтариб туриш учун Абдуллоҳ ибн Масъуд (разияллоҳу анҳу);

- сафарларда туяларини етаклаш учун Уқба ибн Омир (разияллоҳу анҳу);

- уловларининг соҳиби Аслаъ ибн Шарик (разияллоҳу анҳу);

- Абу Бакр (разияллоҳу анҳу)нинг қуллари Билол ибн Рабоҳ ва Саъд (разияллоҳу анҳумолар), Абу Зарр Ғифорий (разияллоҳу анҳу) ва Айман ибн Убайд (разияллоҳу анҳу)лар эса таҳорат ва эҳтиёжлари учун хизмат қилар эдилар («Зодул-маъод» 1/ 116, 117).

20 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг минбари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг минбари ёғочдан ясалган бўлиб, учта поғонаси бор эди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам унинг устида жума ва бошқа кунлари хутба қилар эдилар (Шайх Албоний «Саҳиҳут-Тарғиб», ҳадис № 1679).

21 – Аллоҳ таолонинг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнни бошқа пайғамбарлардан фарқли қилган жиҳатлар

1 – Душманининг қалбига бир ойлик масофа қолганида қўрқув солиш билан Аллоҳнинг мадад бергани.

2 – Аллоҳ таолонинг Ерни саждагоҳ ва покловчи қилгани.

3 – Аллоҳ таолонинг ўлжаларни ҳалол қилиб, бошқа (пайғамбар)ларга ҳаром қилгани.

4 – Аллоҳ таолонинг катта шафоат – Мақоми Маҳмудни бериши.

5 – Аллоҳ таолонинг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламни бутун башарият учун ва бошқа пайғамбарларни фақат ўз халқигагина юборгани.

22 – Аллоҳ таолонинг бошқа мусулмонларга ҳаром қилмаган ва фақатгина Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга ҳаром қилган нарсалари

1 - садақа олиш;

2 - Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам билан бирга турмуш қуришни хоҳламаган аёлни раво кўрмаслик;

3 – Душманга қарши уруш тугамагунича уруш кийимларини ечмаслик;

4 – Хоинона кўз ташлаш (яъни, бир нарсага аслида кўринганидан фарқли кўрсатиш учун, кўз билан ишора қилиш);

5 – Саводини чиқариш.

Аллоҳ таоло айтди: «Сиз (ўзингизга Қуръон нозил қилинишидан) илгари бирон китобни тиловат қилгувчи бўлган эмас эдингиз ва ўз қўлингиз билан хат ҳам ёзган эмас эдингиз. Акс ҳолда бузғунчи кимсалар албатта шубҳага тушган бўлар эдилар» (Анкабут: 48).

6 – Шеърни ўрганиш

«(Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламга) шеър ўргатмадик ва (шоирлик) унинг учун дуруст эмасдир» (Ёсин: 69) (Имом Муслим ривояти, ҳадис № 1071 ва Имом Бухорий ривояти, ҳадис № 5254).

23 – Аллоҳ таолонинг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламгагина рухсат берган ва бошқа мусулмонларга ҳаром қилган нарсалари

1 – Рўзани улаб тутиш.

2 – Валий ва гувоҳларсиз уйланиш.

3 – Тўрттадан ортиқ хотинга уйланиш.

4 – Маккада урушни биринчи бўлиб бошлаш (Имом Бухорий, ҳадис №№ 1964, 7420, 1832).

24 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг нафл намозларни ўтириб ўқишлари

Бошқа мусулмонлардан фарқли ўлароқ, узрлари бўлмаса ҳам нафл намозларни, бошқа намозларни тик туриб ўқиганларидек, ўтириб ўқишлари Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг хусусиятларидандир. Чунки, оддий мусулмонларнинг узрсиз ўтириб ўқиган намозларига (тик туриб ўқилган намознинг) ярим савоби берилади (Имом Муслим ривояти, ҳадис № 735).

25 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бекор қилган илк ўсим

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам рад этган ва бекор қилган (илк) ўсим – амакиси Аббос ибн Абдулмутталиб (разияллоҳу анҳу)нинг ўсими эди (Имом Муслим ривояти, ҳадис № 1218).

26 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ўқиган илк жума намози

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам биринчи жума намозини Мадинага қилган ҳижратларидан сўнг, Солим ибн Авф қабиласида ўқиган эдилар (Ибн Ҳишом «ас-Сийра», 2/ 102).

27 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳаж ва умралари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳижрий ўнинчи йилда бир марта ҳаж - (тарихий номи) Видолашув ҳажи ва тўрт марта умра қилдилар. Умраларнинг барчаси зул-қаъда ойида бўлган эди. Улар: Ҳудайбийя умраси, қазо умраси, ҳажлари билан қилинган умра ва Жэъэрронадан қилинган умраси. (Имом Бухорий, ҳадис № 1778, Имом Муслим ривояти, ҳадис № 1253).

28 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ғазотлари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам йигирма еттита жангга бордилар ва тўққиз жангда шахсан иштирок этдилар. У жанглар: Бадр, Уҳуд, Мурайсийъ «Бану Мусталақ», Хандақ, Қурайза, Хайбар, Фатҳ, Ҳунанйн ва Тоиф жангларидир. Қирқ еттита бўлинмани уруш учун жўнатдилар («Табақотул-Кубро» 2/ 3). Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам қилган биринчи ғазот – Абвоъ (Ваддон) жанги, охирги ғазот эса Табук жанги эди (Табарий Тарихи, 2/ 207).

29 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг муаззинлари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг муаззинлари тўртта бўлиб: Билол ибн Рабоҳ ва Абдуллоҳ ибн Умму Мактум Мадинада, Саъд ал-Қураз Қубода, Абу Маҳзура Маккада эдилар («Зодул-маъод» 1/ 124).

30 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг саҳобаларга имом бўлиб ўқиган охирги намози

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг саҳобларга имом бўлиб ўқиган охирги намози – Мурсалот сураси ўқилган шом намози эди (Имом Бухорий ҳадис № 4429, Имом Муслим ривояти, ҳадис № 462).

31 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳаётидаги охирги намоз

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳаётидаги охирги намоз – вафот этган душанба кунидаги бомдод намози эди («Далолилун-нубувваҳ», 7/ 192 193).

32 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг оғизларидан чиққан охирги сўз

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг оғизларидан чиққан охирги гап - «Аллоҳумма ар-Рафиқул-Аъло»: Аллоҳим, жаннатнинг олий мақоми(ни танладим), жумласидир (Имом Бухорий, ҳадис № 4463).

33 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг вафотлари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳижрий ўн биринчи йил, рабиъул-аввал ойининг ўн иккинчи куни - душанба кунида вафот этдилар ва чоршанба куни Оиша (разияллоҳу анҳо)нинг хоналарига дафн этилдилар (Ибн Саъд «Табақот» 2/ 209, Табарий Тарихи, 2/ 241).

34 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг умри

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам вафот этганларида ёшлари олтмиш учда эди (Имом Муслим ривояти, ҳадис № 2349).

35 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ғассоллари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам вафот этганларидан сўнг муборак баданларини Аббос ибн Абдулмутталиб, Алий ибн Абу Толиб, Фазл ибн Аббос, Қусам ибн Аббос, Усома ибн Зайд ва Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ғуломи - Шуқрон (разияллоҳу анҳум)лар ювдилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламни ювганларида кийимлари ечилмаган эди (Ибн Ҳишом, «ас-Сийра», 4/ 287).

36 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг кафанлари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам пахтадан тўқилган учта газмол билан кафанландилар. Улар ичида кўйлак ва салла йўқ эди (Имом Бухорий, ҳадис № 1264, Имом Муслим ривояти, ҳадис № 941).

37 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга ўқилган жаноза намози

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам учун ўқилган жаноза намозида биронта саҳоба имом бўлмади. Балки ҳар бир киши танҳо намоз ўқиди. Аввал эркаклар, кейин хотинлар, кейин болалар, кейин қуллар намоз ўқидилар (Ибн Ҳишом «ас-Сийра», 4/ 289).

38 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг мерослари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам вафотидан сўнг оқ хачири, қурол-аслаҳаси ва садақа қилиб қолдирган еридан бошқа на тилло ва на кумуш тангалар, на қул ва на канизакни мерос қилиб қолдирдилар («ат-Табақот», 2/ 241).

39 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳовузи

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳовузи жуда ҳам катта бўлиб, унинг суви жаннатдаги Аллоҳ таоло Муҳаммад соллалоҳу алайҳи ва салламга ваъда қилган Кавсар дарёсидан оқиб келади. Унинг суви сутдан оқ, асалдан тотли ва ҳиди мушкдан шириндир. Унинг идишларининг сони Самодаги юлдузлар соничадир. Ундан бир марта ичган одам, кейин ҳеч ҳам чанқамайди (Имо Бухорий, ҳадис № 6575; 6593)

40 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламни тушда кўриш

Имом Бухорий ва Имом Муслим раҳимаҳумаллоҳлар Абу Ҳурайра (разияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдилар: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «Мени тушида кўрган киши – Мени кўрибди. Чунки шайтон, менинг шаклимда гавдалана олмас» (Имом Бухорий, ҳадис № 110, Имом Муслим ривояти, ҳадис № 2266).

41 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг Аллоҳ ҳузуридаги мақоми

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам – Аллоҳ таоло ҳузурида яратилган бутун махлуқларнинг энг афзалидирлар.

42 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг исмлари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг исмлари: Муҳаммад, Аҳмад, Моҳий (Йўқ қилгувчи - Аллоҳ у билан куфрни йўқ қилади), Оқиб (Сўнгги – Ундан кейин пайғамбар келмайди), Амийн (Омонатдор), Уммий (Саводсиз), Расул, Набий, Шоҳид, Заҳук (Сертабасссум), Фотиҳ, Қаттол (Ислом динига қурол билан қарши чиққанларни ўлдиргувчи), Қусам (Барча яхшиликларни ўзида жамлаган), Мустафо(одамларнинг Сараси), Мубашшир (Башорат берувчи), Башир (Башорат берувчи), Мутаваккил ( Аллоҳга таваккул қилган), Муқаффий (Ўзидан аввалги пайғамбарлар ҳидоятига Издош), Назир (Огоҳлантирувчи), Набийюр-раҳмаҳ (Раҳмат пайғамбари), Набийют-Тасвияҳ (Инсон ҳуқуқини тақводан бошқа барча нарсаларда тенг кўрган пайғамбар), Набийюл-малҳамаҳ (Жанг пайғамбари (жангларда шахсан иштирок этган пайғамбар)), Қосим (адолат билан тақсимловчи), Абдуллоҳ (Аллоҳнинг бандаси), ас-Сирожул-Мунийр (порлаган Чироқ), Саййиду валади Одам (Одам фарзандларининг Саййиди), Соҳибу ливаил-Ҳамд (Қиёматда тикиладиган Ҳамд байроғининг Эгаси), Соҳибу Мақомил-Маҳмуд (Мақталган Мақом Эгаси), ад-Доъий илаллоҳи биизниҳ (Аллоҳ йўлига Аллоҳ изни билан Чорловчи), Хотимун-набиййин (Охирги Пайғамбар) ва бошқа исмлар («ат-Табақот» 1/ 83, 84; «Далоилун-нубувваҳ» 1/ 151 – 161).

43 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг куняси

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг куняси тўнғич фарзанди Қосимга нисбатан – Абул-Қосимдир (Имом Муслим ривояти, "Китобул-адаб”, ҳадис № 5).

44 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг сифат-шакллари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам оқ, нурафшон юзли, табассум қилсалар ўн тўрт кунлик ойдек порлар эди. Ўрта бўйли - новча ҳам, пакана ҳам эмас эдилар. Сочлари ўртача на пахмоқ ва на узун бўлиб, қулоқлари билан елкаларигача тушар эди (Имом Бухорий ҳадис № 3549, Имом Муслим ривояти, ҳадис №№ 2338, 2340).

45 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг оқ туклари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг соч ва соқолларида йигирмата оқ тук бор эди (Имом Бухорий, ҳадис № 3548, Имом Муслим ривояти, ҳадис № 2347).

46 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг бўй-ҳидлари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг бўй-ҳидлари мушкдан кўра ширинроқ эди (Имом Бухорий, ҳадис № 3561, Имом Муслим ривояти, ҳадис № 2330).

47 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳаёси

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам чимилдиққа кирган бокира қиздан ҳам ҳаёлироқ эдилар (Имом Бухорий, ҳадис № 3562).

48 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг гапиришлари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам шунчалар оз гапирар эдиларки, уни санамоқчи бўлган одам санаши мумкин эди (Имом Бухорий, ҳадис № 3567).

49 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг набиралари:

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг набиралари олтитадир.1 - Умома Абу Ос ибн Рабийъ қизи, онаси - Зайнаб Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам қизи.2 – Абдуллоҳ ибн Усмон ибн Аффон, онаси - Руқийя Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам қизи.3-, 4-, 5-, 6- Ҳасан, Ҳусайн, Зайнб ва Умм Кулсум. Буларнинг барча Алий ибн Абу Толибнинг фарзандлари бўлиб, оналари - Фотима Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам қизидир. (Аллоҳ уларнинг барчасидан, ота-оналаридан рози бўлсин) («Сияру аъламин-нубалаъ» 1/ 31, «Софватус-софваҳ» 1/ 294, 309).

50 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг соқоллари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг соқоллари қалин ва узун эди («Саҳиҳу Сунани Аби Довуд» 3/ 393).
51 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам узугини бирга олиб юрган одам

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг узугини Муъайқиб ибн Абу Фотима Давсий (разияллоҳу анҳу) олиб юрар ва Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бу узук билан мактубларни муҳрлар эдилар («Зодул-маъод» 1/ 128).

52 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг инсон экани

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам инсондек туғилдилар, инсондек яшадилар, инсондек касал бўлдилар ва инсон каби ўлдилар. Шунинг учун ҳам, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам нур ёки Аршнинг нуридан яратилган, деб гумон қилган киши, Қуръон Каримни инкор этган бўлади (Оли Имрон: 144, Каҳф: 110, Анбиё: 34, Фурқон: 7, 8. Имом Бухорий, ҳадис № 5016).

53 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг қўриқчилари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг қўриқчилари Саъд ибн Муоз, Муҳаммад ибн Маслама, Зубайр ибн Аввом, Уббод ибн Бишр ва бошқалар (разияллоҳу анҳум) эдилар. Аллоҳ таолонинг: «Аллоҳ Сизни одамлардан ҳимоя қилади» (Моида: 67) ояти нозил бўлгач, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам қўриқчиларига бунинг хабарини бериб, уларни тарқатдилар (Зодул-маъод» 1/ 127).

54 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг сарбонлари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг сарбони ва туяларига хиргойи қилганлар: Абдуллоҳ ибн Равоҳа, Омир ибн Акваъ, Салама ибн Акваъ ва Анжаша Ҳабаший разияллоҳу анҳум («Зодул-маъод» 1/ 128).

55 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг қуроли

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг тўққизта қиличи, еттита темир совути, олтита камони, бешта найзаси, темирдан қилинган дубулға, урушда киядиган учта жуббаси, битта қалқони ва «Уқоб» деб номланган қора байроғи бор эди (Ибн Саъд «Табақот» 1/ 376, 379).

56 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг котиб-ёзувчилари

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг Қуръон Карим ва мактубларини ёзувчи котиблари: Абу Бакр Сиддиқ, Умар ибн Хаттоб, Усмон ибн Аффон, Алий ибн Абу Толиб, Зубайр ибн Аввом, Омир ибн Фуҳайра, Амр ибн Ос, Убай ибн Каъб, Абдуллоҳ ибн Арқам, Собит ибн Қайс ибн Шаммос, Ҳанзала ибн Рабийъ, Муғийра ибн Шўъба, Абдуллоҳ ибн Равоҳа, Холид ибн Валид, Холид ибн Саид ибн Ос, Муовия ибн Абу Суфён ва Зайд ибн Собит разияллоҳу анҳумлардир («Зодул-маъод» 1/ 117).

57 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг кулгиси ва ҳазиллари

Термизий ривоят қилди: Абу Ҳурайра (разияллоҳу анҳу) айтди: (Саҳобалар): Ё Расулуллоҳ, Сиз биз билан ҳазиллашаяпсизми?,- деганларида: «Ҳа, бироқ мен фақатгина ҳақиқат билан ҳазил қиламан!»- дедилар (Саҳиҳ ҳадис. «Мухтасаруш-шамааилил-Муҳаммадийя», ҳадис № 202).

58 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ва ўлим талвасаси

Оиша (разияллоҳу анҳо) айтдилар: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг олдиларида сув қуйилган идиш бор эди. У қўлини сувга солиб, юзларини ишқар ва: «Ла илаҳа илллалоҳ! Ўлимнинг сархушлиги-талвасаси бор»- дер эдилар (Имом Бухорий, ҳадис № 6510).

59 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам насабининг ахлоқсизлик-зинодан поклиги

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг насаби Одам алайҳиссолату вассаломдан тортиб, то ота-оналаригача жоҳилият ахлоқсизлигидан пок бўлган эди. Восила ибн Асқаъ (разияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Аллоҳ мени Ҳошим уруғи ичидан танлаб олди»- дедилар (Имом Муслим ривояти, ҳадис № 2276). Табароний (раҳимаҳуллоҳ) Алий ибн Абу Толиб (разияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «Мен Одам (алайҳиссалом)дан то ота-онамдан туғилгунча зинодан эмас, никоҳдан дунёга келдим ва менга жоҳилий зинодан ҳеч бир нарса тегмади» («Саҳиҳул-Жомеъ», ҳадис № 3225).

60 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг тўшаги

Оиша (разияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг тўшаги ичи хурмо ёғочининг пўстлоғи билан тўлдирилган тери эди (Имом Бухорий, ҳадис № 6456, Имом Муслим ривояти, ҳадис № 2082).

61 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг қасамлари

Ибн Қоййим (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам саксондан ортиқ ерда Аллоҳ номига қасам ичдилар. Аллоҳ таоло эса Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламни уч ерда қасам ичишга амр қилди:

1 - «(Эй Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам), сиздан: «У (ваъда қилинган азоб) ҳақми?» — деб сўрайдилар. Айтинг: «Ҳа, Роббимга қасамки, албатта у ҳақдир. Сизлар (ундан) қочиб қутулгувчи эмассизлар» (Юнус: 53);

2 - «Кофир бўлган кимсалар «Бизларга (қиёмат) соати келмас», дедилар. (Эй Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам, уларга) айтинг: «Йўқ! Ғайбни билгувчи Роббимга қасамки, шак-шубҳасиз у (яъни қиёмат) сизларга келар» (Сабаъ: 3);

3 - «Кофир бўлган кимсалар ўзларининг ҳеч қачон қайта тирилмасликларини гумон-даъво қилдилар. (Эй Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам, уларга) айтинг: «Йўқ! Роббимга қасамки, албатта қайта тириласизлар, сўнгра албатта сизларга қилган амалларингизнинг хабари берилажак ва бу - Аллоҳ учун осондир» (Тағобун: 17) («Зодул-маъод» 1/ 163).

62 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг кечиримлари

Анас (разияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам билан бирга кетаётган эдим. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг эгнида ёқаси дағал тикилган нажрон жуббаси бор эди. Бир аъробий дуч келиб, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламни кийими билан шундай қаттиқ тортдики, ёқанинг дағаллиги бўйинларида из қолдирди. Сўнгра: Эй Муҳаммад, олдингдаги Аллоҳнинг молидан менга бер?!,- деди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам унга ўгирилиб қараб кулдилар ва унга ўша молдан беришга амр қилдилар (Имом Бухорий, ҳадис № 3149).

63 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг жасурлиги

Анас (разияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам одамларнинг энг эҳсонкори, саховатлиси ва энг жасури эдилар. Кечаларнинг бирида Мадина аҳолиси қўрқиб кетдилар ва товуш келган томонга кета бошладилар. Улар келган товуш томон борар эканлар, ўзларидан илгари кетган ва қайтаётган Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга дуч келдилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Абу Талҳанинг отига минган ва бўйнига қилични осиб олган эдилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам уларга: «Қўрқманглар! Қўрқманглар»- дедилар (Имом Муслим ривояти, ҳадис № 2307).

64 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳайвонларга шафқати

Саҳл ибн Ҳанзалийя (разияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам орқаси қорнига ёпишиб қолган (озғин) туя олдидан ўтар эканлар: «Аллоҳдан бу тилсиз ҳайвонлар ҳақида қўрқинглар! Уларни лойиқ бўлганидек мининглар ва лойиқ бўлганидек (сўйиб,) енглар!»- дедилар («Саҳиҳу Аби Довуд» ҳадис № 2221).Саид ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Абдуллоҳ ибн Умар (разияллоҳу анҳу) товуқни нишон қилиб отишаётган одамлар олдидан ўтди. Уни кўргач одамлар тарқалиб кетдилар. Абдуллоҳ ибн Умар (разияллоҳу анҳу): Буни ким қилди?! Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам буни қилган одамни лаънатлаган- деди (Имом Муслим ривояти, ҳадис № 1958).

65 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам терининг хўшбўйлиги

Анас (разияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бизникига кириб, қайлула-пешин уйқусини ухлаганларида терладилар. Онам шиша идишни олиб келиб, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг терларини сидириб ола бошладилар. Бирдан Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам уйғониб кетдилар ва: «Эй Умму Сулайм, нима қилаяпсиз?»- деганларида онам: Сизнинг терингизни атирларимиз ичига қўшиб қўямиз. У (терингиз) атирларнинг энг хушбўйидир,- деб жавоб берди (Имом Муслим ривояти, ҳадис № 2331).

66 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг очиқ қўллиги

Абдуллоҳ ибн Аббос (разияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам очиқ қўлликда ҳар нарсани учириб келган шамолдан ҳам саховатпеша эдилар (Имом Муслим ривояти, ҳадис № 2308).

67 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ғайри муслимларга қилган муомаласи

Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос (разияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «Муъоҳид-шартнома қилган одамни ўлдирган кимса жаннатнинг ҳидини кўрмайди. Ҳолбуки, унинг ҳиди қирқ йил(лик масофа)дан келиб туради» (Имом Бухорий, ҳадис № 3166).«Муоҳид»- мусулмонлар аҳд берган одам.Сафвон ибн Сулайм (раҳимаҳуллоҳ) саҳобаларнинг бир неча ўғилларидан, улар оталаридан ҳадис айтди: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Мен муоҳидга зулм қилган ёки ҳаққини бермаган ёки кучи етмаган нарсага мажбурлаган ёхуд ундан розилигисиз бирон нарсани олган киши қаршисида Қиёмат куни даъвогарман!»- дедилар («Саҳиҳу Аби Довуд», ҳадис № 2626).

68 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг илм толиблари ҳақидаги васиятлари

Абу Саид Худрий (разияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Яқинда олдингизга илм излаган одамлар келадилар. Сизлар уларга: Расулуллоҳнинг васияти, хуш келдингиз!- деб, ўргатинглар!»- дедилар (Ҳасан ҳадис: «Саҳиҳу ибн Можжа», ҳадис № 201).

69 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ва ҳижома

«Ҳижома» - терини тилиб, махсус жиҳоз билан қон олишдир.

Анас (разияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бўйиннинг икки томири ва елканинг уст қисмидан (ҳижрий қамарий ойларнинг) ўн еттинчи, ўн тўққизинчи ва йигирма биринчи кунлар(и)да қон олдирар эдилар (Шайх Албоний «Мухтасаруш-шамааил», ҳадис № 313).

70 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг камтарлиги

Бароъ ибн Озиб (разияллоҳу анҳу) айтди: Аҳзоб куни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам биз билан бирга тупроқ ташидилар ва оппоқ қоринлари тупроқ бўлиб кетди (Имом Муслим ривояти, ҳадис № 1803).Табароний (раҳимаҳуллоҳ) Саҳл ибн Ҳунайф (разияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам камбағал мусулмонларнинг олдига бориб зиёрат қилар, беморларини кўрар ва жанозаларида ҳозир бўлар эдилар («Саҳиҳул-Жомеъ», ҳадис № 4877).

71 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ўз хонадонида

Урва ибн Зубайр (разияллоҳу анҳу) айтди: Мен Оиша (разияллоҳу анҳо)дан: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам уйларида бирон нарса қилар эдиларми?- дея сўрадим. У: Ҳа, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам пойафзалини тозалар, кийимларини тикар ва сизлардан бирингиз каби уй ишларини ҳам қилар эдилар,- деб жавоб берди, (разияллоҳу анҳо) (Имом Аҳмад «Муснад» 42 / 2531).

72 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ва набиралари

Бароъ ибн Озиб (разияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг елкасига Ҳасан ибн Алий (разияллоҳу анҳу)ни ўтқазиб: «Аллоҳим, мен уни яхши кўраман, Сен ҳам уни яхши кўр!» деяётганларини кўрдим (Имом Бухорий, ҳадис № 3749).Абу Қатода (разияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бизнинг олдимизга чиққанларида Умома Абу Ос қизи елкаларида эди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам намоз ўқидилар ва рукуъ қилганларида уни (ерга) қўяр, (иккинчи ракаатга бошларини) кўтарганларида кўтариб олар эдилар (Имом Бухорий «Саҳиҳ», ҳадис № 5996).

73 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам асирларга яхшилик қилишга васият қилар эдилар

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Бадр жангидан қайтгач, асирларни саҳобалар ўртасида бўлиб бердилар ва уларга: «Асирларга яхшилик қилинглар!»- дедилар. Мусъаб ибн Умайр (разияллоҳу анҳу)нинг укаси Абу Азиз ибн Умайр асирлар ичида эди. У айтди: Мен Бадрдан қайтгач, ансорлар ичида қолдим. Улар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг васиятларига содиқ ўлароқ, нонушта ёки кечки овқатларида менга алоҳида нон ва хурмо берар эдилар. Уларнинг биронтасининг қўлига бирон бурда нон тушиб қолса уни менга берар, мен эса уялиб уни ўзига қайтарар, у эса олмас ва яна менга қайтарар эди (Ибн Ҳишом «Сийра» 2/ 251).

74 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ибодатдаги тиришқоқлиги

Оиша (разияллоҳу анҳо) айтдилар: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам кечалари таҳажжуд намози ўқир ва оёқлари ёрилиб кетар эди. Мен Унга: Ё Расулуллоҳ, нега бундай қиласиз? Ахир Сизнинг аввалги ва кейинги гуноҳларингиз мағфират қилинган-ку?- десам: «Шукрона келтирган банда бўлмайинми?!»- деб жавоб бердилар (Имом Бухорий, ҳадис № 4837).Абу Ҳурайра (разияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Аллоҳ номига қасамки, Мен бир кунда Аллоҳга етмиш мартадан кўпроқ истиғфор айтиб, тавба қиламан»- дедилар (Имом Бухорий, ҳадис № 6307).

75 – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг қарз олиши

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам одамлар ичида чиройли муомалали инсон эдилар. Бирон нарсани қарзга олсалар, ундан кўра яхшироқ қилиб тўлар ва қарз берган одамга дуо қилиб: «Аллоҳ сизга аҳлингиз ва бойлигингизда барака берсин! Қарзнинг мукофоти - вафодорлик ва мақтовдир»- дедилар (Имом Бухорий, ҳадис № 2392. Ибн Можжа «Саҳиҳ», ҳадис № 1968).

Қуръон оятларини таржима қилишда Алоуддин Мансурнинг «Қуръон Карим» изоҳли таржимасидан баъзи ўзгартишлар билан фойдаланилди.

Ҳижрий 13 рабиъул аввал 1429 йил

Мелодий 22 март 2008 йил(Maqola islom.uz saytidan olindi)

Исломий тўй

Iskandar — Sat, 18 Jul 2009 00:41:12 GMT

Бизнинг сайтимизда сиз исломга оид энг сўнгги маълумотларни ўқишингиз мумкин. Ушбу биринчи маълумотимиз Исломий тўйга оиддир.

Бизга маълумки хозирда жамиятимизда тўйларда ҳаддан ташқари исрофгарчиликка йўл қўйилмоқда. Бундан ташқари спиртли ичимликлар орқасидан тўйларда жанжаллар кўпайиб бормоқда. Буни олдини олиш мақсадида ҳаттоки Президентимиз Ислом Абдуғаниевич Каримовнинг ҳам тўйларда исрофгарчиликка йўл қўймаслик, уларни олдини олиш мақсадида фармонлари чиққан. Жамиятимизни ривожлантиришда биз исрофгарчиликка йўл қўймаслигимиз лозим. Зеро, Президентимиз айтганларидек Ўзбекистон келажаги учун ёшларимизни кучли бўлиши тарафдоримиз, улар биздан кўра билимли, кучли бўлишлари лозим.